عنوان	مفهوم‌شناسی آگاهی و توجه در جرم قتل عمدی از منظر عصب‌شناختی
نوع پژوهش	پایان نامه
کلیدواژه‌ها	آگاهی، توجه، قتل عمد، علوم اعصاب شناختی، عنصر ذهنی، ماده 290 قانون مجازات اسلامی.
چکیده	آگاهی و توجه به‌عنوان مؤلفه‌های بنیادین عنصر ذهنی، نقش تعیین‌کننده‌ای در تحقق قتل عمدی و انتساب مسئولیت کیفری ایفا می‌کنند. باوجود تأکید قانون مجازات اسلامی (ماده 290) بر لزوم احراز هم‌زمان «آگاهی» و «توجه» مرتکب نسبت به نوعاً کشنده بودن عمل، این مفاهیم در نظام حقوقی ایران تعریف روشنی نیافته‌اند و رویه قضایی نیز در تفکیک آن‌ها دچار ابهام و تناقض است. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی و با رویکردی میان‌رشته‌ای، ضمن واکاوی مفهوم‌شناختی آگاهی و توجه در فلسفه ذهن، روان‌شناسی شناختی و علوم اعصاب، نسبت آن‌ها را با مفاهیم «علم»، «قصد» و «اراده» تبیین کرده و چگونگی احراز آن‌ها را در فرایند دادرسی کیفری بررسی می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که علوم اعصاب، آگاهی را پدیده‌ای شبکه‌محور وابسته به تعامل تالاموکورتیکال و توجه را فرایندی انتخابی مبتنی بر شبکه‌های پیشانی - آهیانه‌ای معرفی می‌کند؛ تمایزی که در حقوق کیفری با تفکیک «آگاهی پیشینی» از «توجه لحظه‌ای» همخوانی دارد. بررسی رویه قضایی نشان می‌دهد که در برخی موارد، شرط «توجه» به «آگاهی نوعی» فروکاسته شده و عملاً از شروط تحقق قتل عمد حذف می‌گردد؛ رویه‌ای که با اصل تفسیر مضیق قوانین کیفری و نیز یافته‌های عصب‌شناختی درباره اختلال توجه در شرایط استرس‌زا و هیجانی در تعارض است. ارتقای فهم حقوقی و علمی از مفهوم آگاهی و توجه در قتل عمدی می‌تواند به اصلاح رویه‌های دادرسی، افزایش دقت و عدالت کیفری، و تعامل مؤثر دادگاه‌ها با داده‌های علوم اعصاب منجر گردد. همچنین این پژوهش فرصتی برای بازتعریف معیارهای مسئولیت کیفری و بررسی کاربردی مفاهیم شناختی و زیستی در فرایند کیفری فراهم آورده است. بااین‌حال، فقدان چارچوب قانونی مشخص، کمبود تخصص قضایی و نبود زیرساخت‌های کارشناسی، موانع اصلی پذیرش شواهد عصب‌شناختی در نظام حقوقی ایران است.
پژوهشگران	احمد فلاحی (استاد راهنما)، شیوا محمدی (دانشجو)، مرتضی جوانمردی صاحب (استاد مشاور)