عنوان	تحلیل زنجیره‌ ارزش نخود دیم (مطالعه‌ موردی: شهرستان ثلاث باباجانی)
نوع پژوهش	پایان نامه
کلیدواژه‌ها	زنجیره ارزش، نخود دیم، ارزش افزوده، تحلیل SWOT
چکیده	نخود به عنوان یکی از مهم‌ترین محصولات زراعی و منبع مهم پروتئین گیاهی، نقش حیاتی در امنیت غذایی و اقتصاد کشاورزی کشور ایفا می‌کند. تحلیل زنجیره ارزش این محصول از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است زیرا می‌تواند به شناسایی نقاط قوت و ضعف هر حلقه، بهبود توزیع سود میان بازیگران، افزایش درآمد کشاورزان و در نهایت ارتقای رقابت‌پذیری و پایداری تولید کمک نماید. با توجه به این اهمیت، پژوهش حاضر با هدف تحلیل زنجیره ارزش نخود دیم در شهرستان ثلاث‌باباجانی انجام شده است. این پژوهش یک پیمایش کمی غیر آزمایشی است. از نظر گردآوری داده‌ها از نوع تحقیقات علی همبستگی می‌باشد که در سال 1403 با استفاده از پرسشنامه نیمه‌ساختاریافته انجام شد. جامعه آماری پژوهش پنج حلقه اصلی زنجیره ارزش است که شامل تامین‌کنندگان نهاده، تولیدکنندگان، دلالان، کارخانه‌های فرآوری اولیه و خرده‌فروشان می‌باشد. برای هر حلقه، نمونه‌گیری به صورت مستقل انجام شد و داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS 26 و Excel تحلیل گردید. روش‌های تحلیل شامل آمار توصیفی، تحلیل SWOT و محاسبه ارزش افزوده به روش هایامی بود. یافته‌های پژوهش نشان داد که حلقه‌های زنجیره ارزش نخود در شهرستان مورد مطالعه شامل تامین‌کننده، تولیدکننده، دلال، کارخانه اولیه و خرده‌فروش می‌باشد که بیشترین میزان ارزش افزوده برای حلقه‌ تولیدکننده (75/811646) و کمترین ارزش افزوده متعلق به حلقه کارخانه اولیه (7/3368) تومان به ازای هر کیلوگرم مواد خام است. همچنین دلالان با 25/95 درصد با حداقل سرمایه‌گذاری در فناوری و نیروی کار، ولی با مدیریت ریسک نگهداری و انتقال، توانسته‌اند بیشترین سود را کسب کنند. خرده‌فروش نیز با 33/13 درصد پایین‌ترین سهم سود را دارد که ناشی از فشار رقابتی شدید، هزینه‌های بالای عملیاتی و محدودیت در افزایش قیمت است. تحلیل SWOT چالش‌های متعددی را شناسایی نمود که مهم‌ترین آنها فقدان مکانیزاسیون کافی، ضعف در فرآوری محصول، نقش پررنگ واسطه‌ها در زنجیره، کوچک بودن قطعات زمین، کهولت سن کشاورزان و تهدیدات ناشی از تغییرات اقلیمی بود. این عوامل به صورت ترکیبی موجب کاهش کارایی تولید، افزایش هزینه‌ها و تضعیف قدرت رقابتی محصول شده است. همچنین مسیرهای بازاریابی مختلفی شناسایی شد که براساس یافته‌ها کانال‌های دارای کمترین واسطه، ارزش اقتصادی بیشتری برای تولیدکنندگان ایجاد کردند. بر اساس نتایج، راهکارهای بهبود شامل تأسیس کارخانه فرآوری تعاونی، ایجاد بازار مبادلاتی محلی، توسعه طرح‌های بیمه محصول، مکانیزاسیون از طریق تعاونی‌های ماشین‌آلات، راه‌اندازی آزمایشگاه خاک‌شناسی محلی، احداث انبارهای مشترک روستایی، تشکیل تعاونی‌های فروش، تغییر الگوی کشت از بهاره به پاییزه و جذب نسل جوان از طریق فناوری پیشنهاد گردید. اجرای این راهکارها می‌تواند سهم تولیدکنندگان از قیمت نهایی را افزایش دهد، ارزش‌افزوده را بهبود بخشد و پایداری اقتصادی‌اجتماعی زنجیره ارزش نخود دیم در منطقه را تقویت نماید.
پژوهشگران	حامد قادرزاده (استاد راهنما)، مهری کرمی (دانشجو)، پریسا علیزاده (استاد مشاور)