عنوان	بررسی برخی ویژگی‌های فیزیولوژیکی و ریخت‌شناسی بلوط ایرانی در زاگرس شمالی
نوع پژوهش	پایان نامه
کلیدواژه‌ها	بلوط ایرانی، فیزیولوژی، مورفولوژی، پرولین، نیتروژن
چکیده	بلوط ایرانی (Quercus brantii) گونه درختی غالب در رشته‌ کوه‌ های زاگرس در نیمه غربی و جنوب غربی ایران است و نقش عمده ‌ایی در حفظ منابع آبی و خاکی و معیشتی مردم منطقه دارد. این تحقیق با هدف بررسی اثرات منطقه جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا بر ویژگی های فیزیولوژیکی و مورفولوژیکی برگ بلوط ایرانی در جنگلهای زاگرس شمالی برنامه‌ریزی شد. برای نمونه برداری دو منطقه جغرافیایی (بانه و مریوان) و در هر منطقه سه دامنه ارتفاعی (1200، 1400و 1600 متر از سطح دریا) انتخاب شدند. نمونه های برگ از رویشگاه های مورد مطالعه در مرداد ماه 1403تهیه و جهت انجام آزمایشات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی به آزمایشگاه گروه جنگ لداری دانشگاه کردستان منتقل شدند. برخی صفات مورفولوژیکی شامل وزن تر و خشک، LDMC، سطح ویژه برگ (SLA) و وزن ویژه برگ (LMA)، قطر و طول برگ، ضریب گردی برگ و هم چنین برخی صفات فیزیولوژیکی برگ از قبیل ﺭﻃﻮﺑﺖ ﻧﺴﺒﯽ (RH)، ﻧﯿﺘﺮﻭﮊﻥ، فسفر، ﭘﺘﺎﺳﯿﻢ، ﭘﺮﻭﻟﯿﻦ اندازه ‌گیری شدند. داده های به دست آمده مربوط به صفات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی پس از بررسی نرمال بودن، آنالیز واریانس دوطرفه شدند. سپس به منظور مقایسه میانگین‌ های صفات به دست آمده در مناطق جغرافیایی و ارتفاعات مختلف و بررسی معنی دار بودن تفاوت آن ها، پس از آزمون برابری واریانسها از دانکن و یا آزمون تعقیبی Tukey’s HSD استفاده شد. همچنین نمودارهای برهم‌ کنش برای نمایش اثرات ترکیبی منطقه و ارتفاع بر صفات اندازه‌ گیری‌ شده ترسیم گردید. آمار توصیفی (میانگین ± خطای استاندارد) برای هر صفت در هر سطح ارتفاعی و در هر دو منطقه محاسبه شد. در تمامی تحلیل‌ها، سطح معنی‌داری α = 0.05 در نظر گرفته شد. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها کلیه تحلیل‌های آماری با استفاده از نرم‌افزار SAS انجام شد. نتایج به دست آمده از این تحقیق تفاوت معنی داری را در برخی صفات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی برگ ها در مناطق و ارتفاعات مختلف نشان می‌ دهد و اثر متقابل تیمارها معنی دار بوده است. تفاوت‌ های مشهود در ویژگی‌های مورفولوژیکی برگ‌ ها بین جنگل‌ های بانه و مریوان را می ‌توان به تفاوت شرایط اقلیمی این دو منطقه نسبت داد. اثرات معنا دار منطقه‌ای و ارتفاعی برای چندین صفت مشاهده شد. برگ‌ های مریوان LDMC و SLA بالا تری داشتند، اما قطر برگ کوچک ‌تر و شاخص گردی بیشتری نسبت به بانه نشان دادند. LDMC در دامنه‌های پایین بیشترین مقدار را داشت، در حالی‌که SLA نیز در ارتفاعات پایین به اوج رسید اما در دامنه‌های میانی کاهش یافت. LMA تغییر معناداری نشان نداد. اختلاف قطر برگ تعامل معنادار منطقه × ارتفاع را نشان داد: در دامنه‌های پایین تفاوتی دیده نشد اما در ارتفاعات بالاتر اختلاف چشم گیر بود. محتوای کلسیم در بانه بیشتر بود و با افزایش ارتفاع افزایش یافت، در حالی ‌که پتاسیم اثر اصلی معنا داری نداشت اما تعامل مهمی با منطقه و ارتفاع نشان داد. غلظت پرولین به‌ طور معنا دار با ارتفاع افزایش یافت که بیانگر پاسخ‌های استرسی قوی ‌تر در ارتفاعات بالاتر بود. فسفر و نیتروژن روند معنا داری نشان ندادند. به‌ طور کلی، مدل‌ها بین 6 تا 71 درصد از واریانس صفات را توضیح دادند و بیانگر پلاستیسیتی فنوتیپی چشم گیر در طول گرادیان‌های محیطی بودند. این مطالعه نشان داد که صفات برگ بلوط ایرانی دارای تنوع پیچیده مکانی و ارتفاعی هستند که هم تحت تأثیر زمینه محیطی منطقه ‌ای و هم عوامل مرتبط با ارتفاع قرار می‌ گیرند. ترکیب صفات مورفو-فیزیولوژیکی، از جمله افزایش پرولین در ارتفاعات بالاتر و تغییرات غلظت عناصر غذایی، راهبردهای سازگاری مبتنی بر صرفه ‌جویی در منابع و تحمل استرس را نشان می‌ دهد. تعاملات معنا دار میان منطقه و ارتفاع برای چندین صفت حاکی از فرایند های سازگاری محلی و پلاستیسیتی فنوتیپی است که بلوط ایرانی را قادر می ‌سازد، با شرایط ناهمگون کوهستانی کنار بیاید. این یافته‌ ها به درک سازوکارهای سازگاری گیاهان در اکوسیستم‌ های نیمه‌خشک کوهستانی کمک می ‌کند و برای برنامه‌ ریزی حفاظت و مدیریت جنگل‌ ها در شرایط تغییرات اقلیمی ارزشمند است.
پژوهشگران	نقی شعبانیان (استاد راهنما)، فهیمه قدمی (دانشجو)