عنوان	خواستگاه و نحوه رخداد کانی‌های خاکی نادر در کانسار بوکسیت کارستی سه‌لته‌که‌لتوو ، پهنه سنندج-سیرجان شمال غرب ایران
نوع پژوهش	پایان نامه
کلیدواژه‌ها	بوکسیت کارستی، کانی های نادر خاکی، میکروارگانیسم، فلزات حیاتی، سنگ منشاء، سه‌لته‌که‌لتوو
چکیده	کانسار بوکسیت سه‌لته‌که‌لتوو در25 کیلومتری جنوب شهرستان سقز، در استان کردستان با مختصات جغرافیایی 36°08'N و 46°16'E واقع شده ‌است. کانسنگ بوکسیتی شامل مجموعه ای از توده‌های لایه‌ای و عدسی شکل با روند کلی E-W است که به صورت پراکنده در فرورفتگی‌ها و فروچاله‌های کارستی در کربنات‌های زیرین سازند روته با سن پرمین میانی قرار دارد. افق‌های بوکسیتی در منطقه مورد مطالعه به طور نامنظم پراکنده شده‌اند، اما دارای ضخامت‌های نسبتا یکنواختی به طور متوسط تا 10 متر هستند و توسط سازند نسن با سن پرمین پایانی پوشانده شده‌اند. بر اساس بافت، ترکیب و رنگ، سه لایه مجزا در کانسار سه‌لته‌که‌لتوو شناسایی شده است که به ترتیب از بالا به پایین شامل: i) بوکسیت قهوه ای؛ ii) بوکسیت اووئید پیزولیتی و iii) بوکسیت رسی هستند. مطالعات کانی شناسی نشان می دهد که هماتیت، دیاسپور، ایلیت و برتیرین از کانی های اصلی تشکیل دهنده کانسار بوده که با مقادیر اندکی آناتاز، گوتیت،پیریت، روتیل، کلریت،آلبیت وکوارتز همراه شده اند. فراوانی کانی برتیرین در کانسار مورد مطالعه نسبت به سایر کانسارهای شمال غرب سنندج - سیرجان به حدی است که می توان کانسار سه‌لته‌که‌لتوو را یک کانسار بوکسیت غنی از برتیرین دانست. برتیرین در شرایط احیایی، غنی از آهن و سیلیس، و با حضور مواد آلی عمدتاً از ته‌نشست مستقیم از سیالات هیدروترمال یا دگرسانی کانی‌هایی مانند کائولینیت و ایلیت در طی فرآیندهای هوازدگی تشکیل می‌شود و نشان‌دهنده محیط‌های مردابی و کاهشی است. دیاسپور نیز در بوکسیت‌های کارستی می‌تواند هم از دگرسانی گیبسیت (در شرایط عمقی) و هم از ته‌نشینی مستقیم در محیط‌های سطحی با کمک میکروارگانیسم‌ها و شرایط قلیایی-احیایی تشکیل شود. شواهد این مطالعه نشان می‌دهد که میکروارگانیسم‌ها نقش کاتالیزوری کلیدی در تشکیل کانی‌های بوکسیت ایفا می‌کنند، به‌طوری که همزیستی نزدیک بین میکروارگانیسم‌ها با دیاسپور، سیمان‌شدن دانه‌های مکعبی پیریت توسط دیاسپور، و حضور گسترده میکروارگانیسم‌ها در ارتباط با برتیرین، همگی گواه دخالت مستقیم عوامل زیستی در کانی‌سازی هستند. اگرچه تشکیل دیاسپور در شرایط دما-فشار سطح زمین از نظر ترمودینامیکی چالش‌برانگیز است، اما میانجی‌گری میکروبی قادر به غلبه بر این موانع جنبشی بوده و تبلور دیاسپور را در کانسار بوکسیت سه‌لته‌که‌لتوو ممکن ساخته است. بر اساس مطالعات ژئوشیمیایی انجام شده بر روی بوکسیت‌های معدن سه‌لته‌که‌لتوو، به نظر می‌رسد سنگ منشأ این کانسار، سنگ‌های آذرین مافیک با ترکیب غالباً بازالتی و آندزیتی است. این نتیجه با استفاده از چندین روش و نمودارهای مختلف شامل نسبت‌های (Eu/Eu*) در برابر (Sm/Nd)، (TiO2/Al2O3) و (U/Th)، نمودارهای تابع تفکیک 3 در مقابل 4، نمودارهای عناصر بی‌حرکت (Th در مقابل Zr و TiO2) و همچنین دیاگرام‌های سه‌متغیره (Ga-Zr-Cr و Ga-Zr-Ni*2) به دست آمده است. در تمامی این نمودارها، نمونه‌های مورد مطالعه عمدتاً در محدوده سنگ‌های مافیک قرار گرفته و با الگوی بوکسیت‌های ناحیه سنندج-سیرجان که منشأ بازالتی دارند، همخوانی و همپوشانی نشان می‌دهند. این یافته‌ها احتمال ارتباط معنادار با سنگ‌های آتشفشانی فلسیک را رد می‌کند و نشان می‌دهد سهم انحلال سنگ بستر کربناتی در تشکیل این بوکسیت‌ها، در صورت وجود، ناچیز بوده است.
پژوهشگران	فرهاد احمدنژاد (استاد راهنما)، یونس محمدی (دانشجو)