یوسف سهرابی

بذر به‌عنوان اندام تکثیر گیاهان مهمترین نهاده جهت تولید محصولات زراعی می‌باشد. کیفیت بذر جنبه‌های متفاوتی نظیر درصد جوانه‌زنی، سلامت بذر، خلوص بذر، قدرت بذر و قابلیت ماندگاری را شامل می‌شود. به‌منظور بررسی تاثیر دما و مدت زمان نگه‌داری بذور پرایمینگ شده با اسید هیومیک بر روی برخی صفات فیزیولوژیک، عملکرد و اجزای عملکرد محصول نخود سه آزمایش انجام شد. آزمایش اول در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه کردستان انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل: نگه‌داری بذرهای پرایم‌شده با اسید هیومیک به ترتیب به مدت 4 هفته، 3 هفته، 2 هفته، یک هفته، چهار روز و شاهد در دو شرایط جداگانه شامل دمای نگه‌داری 20 درجه سانتی‌گراد و 4 درجه سانتی‌گراد بود. آزمایش دوم به منظور ارزیابی خصوصیات جوانه‌زنی بذور تحت تاثیر پرایمینگ و مدت زمان نگه‌داری بذر با همان تیمارهای آزمایش قبل انجام شد. آزمایش سوم در شرایط هیدروپونیک انجام شد. بذر تیمارهای آزمایش اول در سینی کاشت در بستر کشت شد. نتایج حاصل از آزمایش اول نشان داد که افزایش دما و مدت زمان نگه‌داری بذر نخود موجب کاهش تعداد شاخه فرعی در بوته، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در بوته، وزن صد دانه، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک گردید. کمترین عملکرد دانه (42/6 گرم در متر مربع) در تیمار نگه-داری بذر به مدت سه هفته در دمای 20 درجه سانتی‌گراد مشاهده شد. نتایج تجزیه واریانس داده‌های آزمایش نشان داد که تفاوت مقادیر صفات طول ریشه‌چه، طول ساقه‌چه، سرعت جوانه‌زنی، متوسط زمان جوانه‌زنی و شاخص بنیه گیاهچه تحت تأثیر مدت زمان نگه‌داری در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار شد. بیشترین (19/5 سانتی‌متر) و کمترین (18/4 سانتی‌متر) طول ساقه‌چه به‌ترتیب در تیمارهای نگه‌داری به مدت چهار روز و دو هفته مشاهده گردید. افزایش مدت زمان نگه‌داری بذر باعث کاهش شاخص بنیه گیاهچه گردید به‌نحوی که بیشترین شاخص بنیه گیاهچه معادل 5/1350 در تیمار نگه‌داری بذر به مدت چهار روز بود. بیشترین (94/0 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) و کمترین (5/0 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) مقدار کلروفیل a به ترتیب تیمار به نگه‌داری بذر به مدت چهار روز در دمای چهار درجه سانتی‌گراد و نگه‌داری بذر به مدت یک هفته در دمای 4 درجه سانتی‌گراد اختصاص یافت. بیشترین پایداری غشا (59/73) به تیمار نگه‌داری بذر به مدت چهار روز در دمای 4 درجه سانتی‌گراد مربوط بود که با تیمار نگه‌داری بذر به مدت یک هفته در دمای 4 درجه سانتی‌گراد (28/70) در گروه آماری مشترک قرار داشت. نتیجه آزمایش حاضر حاکی از این بود که افزایش مدت زمان نگه‌داری بذرهای پرایم‌شده به ویژه در شرایط دمای بالا موجب کاهش کیفیت جوانه‌زنی و همچنین کاهش عملکرد و اجزای عملکرد گیاهان حاصل از این بذرها گردید.