این آزمایش بهمنظور ارزیابی اثر سیستمهای مختلف خاکورزی و کشت مخلوط بر برخی ویژگیهای کیفیت علوفه بهصورت کرتهای خردشده برپایه بلوکهای کامل تصادفی در سال 1399-1398 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه کردستان انجام شد. سیستم های خاکورزی بهعنوان عامل اصلی در سه سطح خاکورزی رایج (گاوآهن برگرداندار + دیسک + ماله)، کمخاکورزی (چیزل) و بدون خاکورزی اعمال شد. الگوهای کشت مخلوط بهعنوان عامل فرعی در شش سطح شامل کشت خالص ماشک (Vicia sativa L.)، کشت خالص تریتیکاله (×Triticosecale Wittmack)، کشت مخلوط جایگزینی 80 درصد تریتیکاله + 20 درصد ماشک، کشت مخلوط جایگزینی 60 درصد تریتیکاله + 40 درصد ماشک، کشت مخلوط جایگزینی40 درصد تریتیکاله + 60 درصد ماشک و کشت مخلوط جایگزینی 20 درصد تریتیکاله + 80 درصد ماشک بود. نتایج نشان داد که افزایش ماشک در الگوهای کشت باعث افزایش پروتئین خام علوفه شد. بیشترین الیاف نامحلول در شوینده خنثی ماشک در سیستمهای خاکورزی رایج، کاهشیافته و بدون خاکورزی مربوط به تیمار کشت مخلوط جایگزینی 20 درصد تریتیکاله با 80 درصد ماشک بود. کمترین پروتئین خام علوفه ماشک در هر سه سیستم خاکورزی رایج، کاهشیافته و بدون خاکورزی در کشت مخلوط جایگزینی 20 درصد تریتیکاله با 80 درصد ماشک ثبت شد. بیشترین مقدار الیاف نامحلول در شوینده اسیدی در گیاه ماشک (15/47 درصد) و تریتیکاله (09/45 درصد) مربوط به تیمار خاکورزی رایج بود. بیشترین خاکستر علوفه (23/12 درصد) در تیمار کشت خالص ماشک و کمترین میزان این صفت نیز در تیمار کشت خالص تریتیکاله (21/7 درصد) مشاهده شد. ارتفاع بوته ماشک و ترتیتکاله تحت تأثیر اثرات ساده خاکورزی و کشت مخلوط معنیدار گردید. بیشترین ارتفاع بوته ماشک (76/38 سانتیمتر) و تریتیکاله (76 سانتیمتر) در تیمار خاکورزی رایج و کمترین ارتفاع بوته ماشک (18/36 سانتیمتر) و تریتیکاله (82/71 سانتیمتر) در تیمار بدون خاکورزی بود. در سیستمهای خاکورزی حفاظتی، کشت مخلوط در نسبت 80 درصد تریتیکاله با 20 درصد ماشک نسبت برابری زمین را بهبود بخشید. براساس نتایج حاصل از پژوهش حاضر میتوان اظهار داشت که کاربرد روشهای خاکورزی حفاظتی بهویژه در شرایط دیم سبب تغییرات مثبت کیفیت علوفه در گیاه ماشک و تریتیکاله شد. بهرهبرداری از سیستمهای کمخاکورزی و کشت مخلوط در این پژوهش، علاوهبر بهبود کیفیت علوفه سبب افزایش نسبت برابری زمین گردید.
