وحید حسینی

خاک یکی از مهم‌ترین اجزای تشکیل دهنده جنگل است که عناصر غذایی و معدنی را به صورت یون‌های محلول در دسترس گیاهان قرار می‌دهد. آتش‌سوزی به عنوان یک آشفتگی در اکوسیستم‌های جنگلی، منجر به تغییر در ویژگی‌های زیستی، شیمیایی و فیزیکی خاک می‌شود. اثر آتش‌سوزی بر گونه‌های درختی مختلف و همچنین خصوصیات زیستی خاک تحتانی آن‌ها کمتر مورد توجه قرار گرفته است. از این رو پژوهش حاضر، با هدف بررسی اثر دماهای مختلف بر ویژگی‌های زیستی خاک جنگلی، در آرامگاه جنگلی نه‌مه‌شیر در شهرستان بانه در استان کردستان انجام شد. بدین منظور، از خاک زیر تاج سه گونه غالب آرامگاه شامل: برودار(Quercus brantii lindl)، مازودار (Quercus infectoria Oliv) و بنه (Pistacia atlantica Desf) به فاصله نیم متری از تنه درخت و از چهار جهت اصلی از عمق 10-0 سانتی‌متری نمونه خاک برداشت و در نهایت یک نمونه خاک ترکیبی به دست آمد. نمونه خاک‌ها به آزمایشگاه منتقل شده و تا زمان انجام آزمایشات مربوطه در دمای 4 درجه سانتی‌گراد نگهداری شدند. هرگونه دارای 4 تکرار بود و با اعمال 4 تیمار دمایی (100، 200، 300 و 500 درجه سانتی‌گراد به مدت یک ساعت) به مدت 21 روز شرایط کشت میکروبی بر روی خاک‌ها اعمال شد. بعد از آنالیز نرمال بودن داده‌ها برای تجزیه واریانس از آزمایش فاکتوریل، در قالب طرح کاملا تصادفی استفاده شد و برای گروه بندی و مقایسه میانگین‌ها از آزمون دانکن استفاده شد. دماهای °C 100 و 200 به عنوان شدت‌های پایین، دمای °C 300 به عنوان شدت میانه و دمای °C 500 به عنوان شدت بالای آتش‌سوزی در نظر گرفته شد. سپس، ویژگی‌های زیستی از جمله: تنفس پایه و برانگیخته، کربن و نیتروژن بایومس میکروبی، کربن و نیتروژن آلی محلول اندازه‌گیری شد. نتایج به دست آمده از این پژوهش نشان دادکه، میکروارگانیسم‌های خاک شامل، باکتری‌ها و قارچ‌ها تحت تاثیر گونه‌های درختی متفاوت و همچنین دماهای مختلف، رفتار‌های متفاوتی را نشان داده اند. متغیر‌های مورد مطالعه در دماهای °C 100 و200 نسبت به دماهای بالا (°C 300 و500 )، مقادیر بیشتری را نشان ‌دادند که نشان دهنده‌ی تاب‌آوری باکتری‌ها و قارچ‌ها در برابر دماهای پایین‌تر بود. در دمای °C 500 در هر سه گونه درختی مورد مطالعه و در تمام دوره 21 روزه کشت میکروبی، به دلیل از بین رفتن بیشتر میکروارگانیسم‌های خاک مقادیر متغیر‌های مورد بررسی به شدت کاهش پیدا می‌کرد. در تمام متغیر‌های مورد بررسی در روز اول دوره کشت میکروبی مقادیر متغیر‌های مورد بررسی بیشتر از روزهای هفتم، چهاردهم و بیست و یکم بوده است. به طور کلی نتایج حاصل از پژوهش حاضر، نشان دادکه در طول دوره کشت میکروبی 21روزه میکروارگانیسم‌های خاک سه گونه درختی مورد مطالعه، در برابر دماهای مختلف تاب‌آوری متفاوتی داشته‌اند که نشان دهنده‌ی رفتار متفاوت میکروارگانیسم‌های مختلف در برابر دماهای مختلف بوده است.