وحید حسینی

جنگل‌های زاگرس از مهمترین بوم سازگان ایران به شمار می‌آیند که امروزه مورد تهدید شدید قرار گرفته‌اند. با وجود دخالت‌های طولانی مدت انسان، قسمتی از این جنگل‌ها به شکل لکه‌ای، پراکنده و با مساحت‌های متفاوتی وجود دارند، که هرگونه دخالت انسانی، چرای دام، قطع و بهره‌برداری در این توده‌ها ممنوع می‌باشد و به آرامگاه‌های جنگلی شناخته شده‌اند. گونه‌های بومی و ارزشمندی در این آرامگاه‌ها همانند برودار، مازودار و بنه حضور دارند که به خودی خود می‌توانند تاثیرات مثبتی را بر روی خاک زیر تاج خود داشته باشند. هدف از انجام این پژوهش، بررسی اثر تاج تک درختان بنه، مازودار و برودار بر ویژگی‌های خاک و رابطه‌ی آن با لاشریزه، در آرامگاه جنگلی نه‌مه‌شیر بانه واقع در استان کردستان بود. نمونه‌برداری با انتخاب 4 درخت از هرگونه به صورت انتخابی انجام شد. نمونه‌های خاک از عمق 10-0 سانتی‌متری خاک، در دو ناحیه زیر تاج و خارج تاج و از چهار جهت درخت برداشت شد. نمونه‌های برگ تازه درخت، لاشبرگ زیر تاج درختان و نمونه پوشش علفی کف جنگل، به صورت ترکیبی برداشت شدند. در مجموع 60 نمونه (24 نمونه خاک و 36 نمونه گیاهی) برداشت شد. سپس نمونه‌ها به آزمایشگاه منتقل گردید و بعد از خشک شدن، نمونه‌های خاکی الک و نمونه‌های گیاهی آسیاب شدند. فاکتور‌های هدایت الکتریکی، pH، کربن، نیتروژن، فسفر، پتاسیم، منیزیم، نسبت کربن به نیتروژن، کربن به فسفر و رطوبت اندازه‌گیری شد. بعد از آنالیز نرمال بودن بودن داده‌ها، برای تجزیه واریانس نمونه خاکی از طرح آماری فاکتوریل و برای نمونه گیاهی از طرح آماری آنووا استفاده شد. سپس مقایسه میانگین‌ها با استفاده از آزمون دانکن در سطح 5 درصد انجام شد. نتایج نشان داد که میزان عناصر کربن، نیتروژن، فسفر، pH ، هدایت الکتریکی، منیزیم، پتاسیم، نسبت کربن به نیتروژن، کربن به فسفر و رطوبت در خاک ناحیه زیر تاج هر سه گونه، بیشتر از ناحیه خارج تاج است. همچنین تمامی این مشخصه‌ها در ناحیه زیر تاج درختان بنه بیشتر بود. همچنین بر اساس نتایج میزان pH و هدایت الکتریکی در نمونه‌های برگ، لاشبرگ و پوشش علفی روندی افزایشی داشته است. میزان فسفر نیز در نمونه پوشش علفی بیشتر از سایرنمونه‌ها است. میزان عناصر منیزیم و پتاسیم در نمونه برگ، لاشبرگ و پوشش علفی روند کاهشی داشته است. همچنین نسبت کربن به نیتروژن و کربن به فسفر در نمونه لاشبرگ مازودار به طور معنی‌داری بیشتر است. به طور کلی تک درختان و نوع گونه‌ی درختان، میتواند اثرات مثبت و متفاوتی را از طریق لاشبرگ و فعالیت ریشه ها بر روی ویژگی‌های شیمیایی خاک اعمال کند.