دریاچه زریوار مریوان یکی از مهمترین اکوسیستمهای آبی غرب ایران است که در سالهای اخیر تحت تأثیر فشارهای انسانی و تغییرات محیطی با چالشهایی نظیر تغییر کاربری اراضی، آلودگی، فرسایش خاک و رسوبگذاری مواجه شده است. این پژوهش با هدف بررسی اثر تغییرات کاربری اراضی بر فرسایش و رسوب با استفاده از مدلهای RUSLE و USPED و نیز پایش وضعیت نیزارهای دریاچه با بهرهگیری از GIS و سنجش از دور انجام شد. در این مطالعه، 170 نقطه نمونهبرداری خاک در حوضه انتخاب و پس از برداشت از لایه سطحی، ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی شامل بافت، کربن آلی، کربنات کلسیم و میانگین وزنی قطر خاکدانهها تعیین و برای برآورد عامل فرسایشپذیری خاک (K) استفاده شد. پارامترهای مدلهای فرسایش شامل R، K، LS، C و P محاسبه و نقشههای مربوطه تهیه گردید. تغییرات کاربری اراضی با استفاده از تصاویر ماهوارهای لندست و سنتینل و روش طبقهبندی نظارتشده بررسی و روند آینده با افزونه MOLUSCE در محیط QGIS پیشبینی شد. همچنین وضعیت نیزارها طی یک دوره 8 ساله با استفاده از تصاویر Sentinel-2 و شاخصهای NDVI و NDI45 ارزیابی گردید. نتایج نشان داد که از سال 1994 تا 2023 اراضی کشاورزی روند کاهشی داشته و این روند تا 2053 نیز ادامه خواهد یافت. اراضی مرتعی نیز بهویژه در سالهای اخیر کاهش یافته، در حالی که کاربری باغی و اراضی مسکونی افزایش نشان دادهاند. همچنین جنگلهای تنک افزایش و جنگلهای متراکم کاهش یافتهاند. بر اساس مدل RUSLE، میانگین فرسایش خاک در حوضه 18.93 تن در هکتار در سال برآورد شد، در حالی که مدل USPED میانگین فرسایش خالص را 1.584 تن در هکتار در سال نشان داد که بیانگر نقش مهم بازرسوبگذاری در حوضه است. پیشبینیها حاکی از افزایش فرسایش ناخالص به 23.21 و فرسایش خالص به 2.75 تن در هکتار در سال تا افق 2053 است. پایش نیزارها نشان داد تراکم و سلامت آنها دارای نوسانات فصلی بوده و در سالهای اخیر روند کاهشی، بهویژه در نزدیکی منابع آلودگی، مشاهده میشود. همبستگی شاخصهای NDVI و NDI45 بیانگر تأثیر منفی ورود رسوبات و آلایندهها بر پوشش گیاهی و کیفیت آب دریاچه است. در مجموع، نتایج پژوهش نشاندهنده تشدید فشارهای انسانی و مخاطرات زیستمحیطی در حوضه دریاچه زریوار است و بر ضرورت اجرای اقدامات مدیریتی مؤثر برای حفاظت خاک، کنترل آلودگی و صیانت از اکوسیستم این دریاچه تأکید دارد.
