حاشیهگرایی حرفهای در آموزش عالی، پدیدهای پنهان اما اثرگذار است که میتواند سرمایه انسانی دانشگاه را تضعیف کرده و کارکردهای علمی و اجتماعی آن را تحتالشعاع قرار دهد. از این در پژوهش حاضر به بررسی ریشهها و پیامدهای روانیسازمانی پدیده حاشیهگرایی حرفهای در آموزش عالی ایران پرداخته شده است. رویکرد تحقیق کیفی و راهبرد پدیدارشناسی تفسیری بکار گرفته شد. مشارکتکنندگان تحقیق شامل 18 نفر از استادان و خبرگان دانشگاهی چندین دانشگاه دولتی بودند که با نمونهگیری هدفمند و معیار اشباع نظری انتخاب شدند. ابزار گردآوری دادهها مصاحبه نیمهساختاریافته عمیق بود. همچنین دادهها با روش کدگذاری استقرائی و با استفاده از نرمافزار مکسکیودا 2020 تحلیل شد. یافتهها نشان داد حاشیهگرایی حرفهای در دانشگاه بیش از آنکه ناشی از ناکامی فردی باشد، در ساختارها و فرهنگ نهادی بازتولید میشود. ساختارهای مرکزگرای بوروکراتیک، فرهنگ کمیتزده و ارزیابی صوری مبتنی بر امتیازمحوری، و نظام عددمحور بیاعتنا به اثرگذاری اجتماعی دانش، از مهمترین عوامل سازمانی این پدیده هستند. این شرایط پیامدهایی چون احساس بیمعنایی، فرسودگی وجودی، انزوای حرفهای، کاهش تعاملات همکارانه، افت اعتمادبهنفس، فروپاشی هویت علمی و افول منزلت اجتماعی دانشگاهیان را در پی دارد. در مجموع، حاشیهگرایی حرفهای آکادمیک تجربهای ساختاری و زیسته در آموزش عالی ایران است که نیازمند بازاندیشی در ساختارها، فرهنگ دانشگاهی و نظام ارزیابی است.
