جلال خدائی

کنترل آفات در کشاورزی مدرن با چالش‌هایی مانند مقاومت به سموم شیمیایی، اثرات زیست‌محیطی و باقی‌مانده سموم در محصول روبه‌رو است. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف طراحی، ساخت و ارزیابی یک سامانه رباتیک تخلیه الکتریکی ولتاژ بالا برای کنترل غیرشیمیایی آفات مهم توت‌فرنگی (کنه سیکلامن و تریپس گل) انجام شد. آزمایش‌ها به‌صورت فاکتوریل 3×3×2 در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه‌ای واقع در مریوان انجام گرفت. تیمارها شامل سه سطح ولتاژ (15، 25 و 35 کیلوولت)، سه سرعت پیشروی ربات (0٫5، 1 و 1٫5 متر بر ثانیه) و دو وضعیت محلول‌پاشی رسانا (با و بدون) بود. متغیر وابسته، درصد تلفات آفات پس از اعمال تیمار بود که با شمارش قبل و بعد از تیمار محاسبه شد. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که تمامی اثرات اصلی و اثرات متقابل دوگانه و سه‌گانه در سطح اطمینان 99% معنادار بودند (p < 0.01). برای کنه سیکلامن، بیشترین کارایی (حذف کامل آفات) در تیمار ترکیبی (با محلول پاشی رسانا، سرعت 5/0 متر بر ثانیه و ولتاژ 25 یا 35 کیلوولت) حاصل شد. برای تریپس گل نیز همین ترکیب بهترین نتیجه را داد، اما کمترین کارایی نیز مربوط به تیمار در شرایط (بدون محلول پاشی رسانا، سرعت 5/1 متر بر ثانیه و ولتاژ 15 کیلوولت) بود که تریپس گل مقاومت بیشتری نسبت به کنه سیکلامن نشان داد و میانگین تلفات به‌طور معنی‌داری کمتر بود. یافته‌ها حاکی از وجود یک اثر هم‌افزایی قوی میان ولتاژ، سرعت و رسانایی سطحی گیاه است. در این پژوهش برای نخستین بار یک سامانه رباتیک کنترلی مبتنی بر تخلیه الکتریکی را در شرایط مزرعه‌ای ارزیابی شد و نشان داد که این روش می‌تواند به‌عنوان جایگزینی ایمن، پایدار و مؤثر برای سموم شیمیایی در مدیریت تلفیقی آفات توت‌فرنگی مورد استفاده قرار گیرد.