مدیریت منابع آب در مناطق خشک و نیمهخشک، بهویژه در ایران، به دلیل محدودیت منابع، رشد جمعیت، توسعه فعالیتهای کشاورزی و شهری و تأثیرات تغییرات اقلیمی، با چالشهای جدی مواجه است. دشت قروه - دهگلان بهعنوان یکی از دشتهای بحرانی و ممنوعه کشور، طی سالهای اخیر کاهش مداوم سطح آب زیرزمینی، افزایش برداشتها و ناپایداری در بیلان منابع و مصارف آب را تجربه کرده است. در چنین شرایطی، بهرهگیری از رویکردهای نوین و یکپارچه در برنامهریزی و مدیریت منابع آب، امری ضروری به شمار میرود. هدف اصلی این پژوهش، برنامهریزی و مدیریت جامع منابع آب در دشت قروه- دهگلان با استفاده از رویکرد پویایی سیستم است. در این راستا، یک مدل پویایی سیستم با در نظر گرفتن کلیه اجزای مؤثر شامل منابع آب سطحی و زیرزمینی، مصارف شرب، کشاورزی، صنعت و نیازهای زیستمحیطی توسعه داده شد. برای شبیهسازی رفتار دینامیکی سیستم و تحلیل بازخوردهای میان منابع و مصارف، از نرمافزار Vensim استفاده گردید. مدل پیشنهادی بر پایه دادههای هیدرولوژیکی، اقلیمی و جمعیتی دوره 10 تا 15 ساله کالیبره و اعتبارسنجی شد. پس از توسعه مدل پایه، سناریوهای مختلف مدیریتی شامل کاهش مصرف آب کشاورزی، افزایش بارش (بهصورت فرضی)، توسعه زیرساختها و بهبود بهرهوری مصرف آب مورد بررسی قرار گرفت. نتایج شبیهسازیها نشان داد که سیاستهای مدیریت تقاضا، بهویژه کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی، در مقایسه با سناریوهای مبتنی بر افزایش عرضه، تأثیر معنادارتری بر بهبود وضعیت بیلان آب و پایداری منابع آب زیرزمینی در بلندمدت دارند. همچنین نتایج بیانگر آن است که ادامه روند فعلی بهرهبرداری، منجر به تشدید افت سطح آب زیرزمینی و افزایش ناپایداری سیستم خواهد شد. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که رویکرد پویایی سیستم، ابزاری کارآمد برای تحلیل رفتار بلندمدت منابع آب، شناسایی نقاط بحرانی و ارزیابی سیاستهای مدیریتی در چارچوب برنامهریزی و مدیریت جامع منابع آب است. نتایج حاصل میتواند بهعنوان پشتوانهای علمی برای تصمیمگیران و مدیران منابع آب، در جهت تدوین سیاستهای پایدار و کاهش مخاطرات ناشی از بحران آب در دشت قروه - دهگلان و مناطق مشابه مورد استفاده قرار گیرد.
