چکیده این پژوهش با هدف ارائه رویکردی نوین برای تبیین ترتیب سازهای عناصر بند در زبان کردی سنندجی انجام شده است. برای این هدف، دستور گفتمانی نقشی (2008) به عنوان جدیدترین چارچوب دستوری نقشگرا، پایه و اساس تحقیق حاضر را فراهم میآورد. این دستور، برخلاف قواعد ردهشناختی گرینبرگ (1963)، از شیوهای پویا برای مشخص کردن ترتیب سازهای بهره میگیرد. در این دستور، شیوه چیدمان سازهها به نحوی است که هیچ موقعیتی از پیش برای عنصر خاصی از زبان در نظر گرفته نشده، بلکه موقعیت هر عنصر بر اساس لایهای که در آن پدید میآید، نقش کاربردی و معنایی آن، بافت زبانی، و با نگاهی به عناصر بالادستی در سلسلهمراتب لایههای دوسطح میانفردی و بازنمودی، مشخص میشود. افزون بر این، قواعدی برای تعیین ترتیب سازهها در این دستور ارائه شده که نهتنها به شناسایی ترتیب عناصر بند یاری میرساند، بلکه برای تعیین عناصر تشکیلدهنده گروهها و واژهها نیز به کار میآید؛ هرچند تمرکز پژوهش کنونی صرفاً بر تعیین ترتیب سازههای زبان کردی در سطح بند است. دستور گفتمانی نقشی، چهار جایگاه مطلق (آغازی، دومین، میانی و پایانی) و تعدادی جایگاه نسبی را برای سازههای تشکیلدهنده بند در نظر میگیرد؛ بر اساس رویکرد بالا به پایین این دستور، هرگاه یکی از این چهار جایگاه مطلق اشغال گردد، جایگاههای نسبی آن میتوانند میزبان عنصر دیگری شوند. با لحاظ کردن چهار جایگاه در این دستور، شرایطی پدید میآید که برای هر روساخت دستوری بر پایه قواعد ردهشناختی گرینبرگ، 14 ترتیب سازهای محتمل وجود خواهد داشت؛ به عبارت دیگر، در برابر 6 ترتیب ساختاری گرینبرگ، یعنی SOV، SVO، OVS، OSV، VOS، VSO، در این دستور 84 احتمال وجود دارد. یافتههای این پژوهش نشاندهنده کارآمدی قواعد این دستور برای تعیین ترتیب سازهای بند در کردی سنندجی است.
