عادل سی و سه مرده

مقدمه: ﻣﻮﺳﯿﺮ یکی از گیاهان ﻣﻬﻢ دارویی در اﯾﺮان ﺑﻮده که تغذیه گیاه مادری آن نقش بسزایی در جوانه‌زنی و بنیه بذور تولیدی دارد. اگرچه تکثیر موسیر با کاشت پیازهای مادری انجام می‌شود، اما تکثیر جنسی این گیاه از طریق بذر به‌دلیل امکان انبار کردن بذور در شرایط مناسب انبار، ارزان بودن، سازگار بودن به شرایط محیطی متفاوت و عدم انتقال بیماری‌های ویروسی راه حل مناسبی برای اهلی کردن، جلوگیری از انقراض و ازدیاد آن است. با این وجود در‌ حال حاضر تکثیر موسیر از طریق بذر به‌دلیل وجود خواب در بذر، داشتن جوانه‌زنی ضعیف و استقرار نامناسب گیاه، دارای محدودیت می‌باشد. لذا این مطالعه با هدف محلولپاشی گیاه مادری با برخی ترکیبات آلی و معدنی، به منظور افزایش عملکرد بذر و بهبود خصوصیات جوانه­زنی و همچنین امکان سنجی شکست خواب بذور در آزمایشگاه صورت گرفته است. مواد و روش‌ها: یک آزمایش مزرعه‌ای به‌منظور ارزیابی اثرات محلول‌پاشی گیاه مادری بر عملکرد و خصوصیات جوانه‌زنی موسیر، و دو آزمایش آزمایشگاهی برای امکان‌سنجی شکست خواب بذور تولیدی انجام شد. آزمایش مزرعه‌ای به صورت طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 9 تیمار و 3 تکرار اجرا گردید. تیمارهای محلول‌پاشی شامل: اسید‌هیومیک (3 g.lit-1)، سولفات روی (4 g.lit-1)، اوره (10 g.lit-1)، جیبرلیک‌اسید (0.1 g.lit-1)، سالیسیلیک‌اسید (0.25 g.lit-1)، ویتاسپرین (3 g.lit-1)، کودهای ماکرو (10 g.lit-1)، بور (5 g.lit-1) و شاهد (محلولپاشی با آب معمولی) بود. در بخش آزمایشگاهی که به صورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملا تصادفی صورت گرفت، تیمارهای مختلف شکستن خواب بذر حاصل از مزرعه شامل: خراش‌دهی بذور با سمباده به ‌مدت سه دقیقه و سپس قرار دادن بذور در دو دمای چهار و هشت درجه سانتی‌گراد به مدت 45 روز (آزمایش اول) و قرار دادن بذور در آب جوش به‌مدت 20 ثانیه و بلافاصله قرار دادن بذور در آب یخ به مدت 20 ثانیه و سپس قرار دادن بذور در دو دمای چهار و هشت درجه سانتی‌گراد به مدت 45 روز (آزمایش دوم) بود. نتایج: نتایج حاصل از آزمایش اول در ارتباط با تاثیر تیمارهای محلول‌پاشی بر عملکرد و اجزای عملکرد در شرایط مزرعه نشان داد که بالاترین تعداد دانه به ازای هر بوته، تعداد کل دانه‌ها و عملکرد کل در تیمار اسید‌هیومیک مشاهده گردید. بذور برداشتی از آزمایش مزرعه­ای بدون اعمال پیش­تیمار در شرایط عادی آزمایشگاه قادر به جوانه­زنی نبودند. بدین منظور در دو آزمایش جداگانه اثر قرارگیری بذور به صورت متناوب در آب جوش و سرد و همچنین خراش­دهی مکانیکی آنها توسط سمباده مورد بررسی قرار گرفت. پی از اعمال دو تیمار مذکور، بذرها در دو مای 4 و 8 درجه سانتیگراد به مدت 45 روز تحت شرایط مرطوب قرار گرفتند تا وضعیت جوانه­زنی آنها بررسی گردد. نتایج این مطالعه نشان داد که قرارگیری متناوب بذور در آب جوش و سرد موفقیت­آمیز نبود و هیچ بذری در این شرایط جوانه نزد. با این حال خراش­دهی مکانیکی توسط سمباده منجر به حصول نتایج قابل توجه گردید. در تیمار خراش‌دهی بذور با سمباده، اگرچه نگهداری بذور در دمای 4 درجه سانتیگراد منجر به حصول بیشترین درصد جوانه­زنی و شاخص بنیه بذر گردید، اما بیشترین سرعت جوانه­زنی، تعداد گیاهچه­های نرمال، وزن و طول گیاهچه در شرایط نگهداری بذور در دمای 8 درجه سانتیگراد به دست آمد. نتیجه­گیری: نتایج این مطالعه در مجموع حاکی از دو نتیجه مهم بود، اول اینکه تغذیه گیاه مادری بر روی خصوصیات جوانه­زنی بعدی بذور در شرایط آزمایشگاه تاثیر معنی­دار گذاشت و دوم اینکه مشخص شد که خراش­دهی مکانیکی بذور موسیر مشکل جوانه­زنی بذور این گیاه را مرتفع می­سازد.