علی اکبر مظفری

گیاه دارویی کمای کوه پاریز با نام محلی هه‌نگه‌وان و نام علمی Ferula pseudalliacea Rech.f. گیاهی از تیره چتریان و جنس Ferula است. به منظور بررسی اثر سدیم نیتروپروساید و پیرووات سدیم روی صفات مورفو-فیزیولوژیکی و فیتوشیمیایی گیاه دارویی کمای کوه پاریز آزمایشی در قالب طرح فاکتوریل بر پایه کاملاٌ تصادفی با 16 تیمار و 8 تکرار در آزمایشگاه فیزیولوژی باغبانی دانشگاه کردستان انجام گرفت. تیمارهای آزمایش شامل تیمار (A) سدیم نیتروپروساید در چهار سطح 0، 10، 20 و 30 میکرومولار و تیمار (B) پیرووات سدیم هم در چهار سطح 0، 20، 50 و 100 میکرومولار اعمال گردید. در این پژوهش صفات مورفولوژیک گیاهچه (ارتفاع اندام هوایی، طول ریشه، حجم ریشه، تعداد ریشه، وزن تر و خشک ریشه، وزن تر و خشک اندام هوایی)، صفات فیزیولوژیک شامل رنگدانه‌های فتوسنتزی، پروتئین و کربوهیدرات و ترکیبات فیتوشیمیایی گیاهچه‌ها مورد بررسی قرار گرفت. براساس نتایج بدست آمده کاربرد سدیم نیتروپروساید در غلظت‌های 20 و 30 میکرومولار منجر به افزایش شاخص‌های مورفولوژیک گیاهچه از جمله درصد جوانه زنی (افزایش 5/11 درصدی نسبت به شاهد)، طول اندام هوایی (5/12 درصدی نسبت به شاهد)، طول ریشه، وزن خشک اندام هوایی (70 درصدی نسبت به شاهد) و همچنین منجر به افزایش رنگیزه‌های فتوسنتزی مانند کلروفیلa، b، کل و کاروتنوئید، میزان کربوهیدرات و پروتئین در مقایسه تیمار شاهد شد. همچنین کاربرد پیرووات سدیم در غلظت 20 میکرومولار موجب افزایش در میزان درصد جوانه زنی بذور و نیز بهبود خصوصیات مورفولوژیکی گیاهچه‌ها همچون طول اندام هوایی ، افزایش حجم ریشه‌ها ، تعداد ریشه‌ها و وزن تر ریشه‌ها گردید. براساس نتایج حاصل از این پژوهش تیمارهای ترکیبی سدیم نیتروپروساید و پیرووات سدیم احتمالاً به دلیل اثرات هم افزایی روی یکدیگر باعث افزایش در میزان صفات فوق الذکر شده‌اند. بر اساس نتایج حاصل از تجزیه ترکیبات فیتوشیمیایی گیاه با استفاده از دستگاه GC/MS (Agilent Technologies, USA, 7890B GC System/ 5977A MSD ) و روش SPME ترکیبات زیادی در هریک از تیمارها شناسایی گردید. کاربرد همزمان دو تیمار سدیم نیتروپروساید و پیرووات سدیم به ترتیب در غلظت‌های20 میکرومولار سدیم نیتروپروساید و 20 میکرومولار پیرووات سدیم باعث افزایش ترکیبات Bicyclo[4.4.0]dec-1-ene, 2 isopropyl-5-methyl-9-methylene (افزایش 42 درصدی نسبت به شاهد)، phenyl Oxime-, methoxy (افزایش 33 درصدی نسبت به شاهد)، γ-Gurjunene و 4-Epi-cis- Dihydroagarofuran گردید. بطور کلی میتوان گفت که کاربرد سدیم نیتروپروساید در غلظت‌های 20 و 30 میکرومولار و پیرووات سدیم در غلطت‌های 20 و 100 میکرومولار مؤثرترین تیمارها جهت افزایش در میزان خصوصیات مورفو-فیزیولوژیک و فیتوشیمیایی گیاه دارویی کمای کوه پاریز در شرایط درون شیشه‌ای هستند.