علی اکبر مظفری

گیاه دارویی کمای کوه پاریز (Ferula pseudalliacea) گیاهی از خانواده چتریان (Apiaceae) است. جهت بررسی کمیت و کیفیت ترکیبات دارویی گیاه، آزمایشی بصورت فاکتوریل دو عامله بصورت جداگانه (سدیم نیتروپروساید و ملاتونین، سدیم نیتروپروساید و فنیل‌آلانین، ملاتونین و فنیل‌آلانین) در قالب فاکتوریل دو عامله بر پایه طرح کاملاً تصادفی با 9 تیمار و 3 تکرار (هر شیشه یک تکرار، هر شیشه شامل 5 گیاهچه) انجام گرفت. تیمارهای آزمایش شامل سدیم نیتروپروساید (SNP) در سه سطح 0، 10، 20 میکرومولار، ملاتونین در سه سطح 0، 10، 20 میکرومولار و فنیل‌آلانین هم در سه سطح 0، 20 و 40 میکرومولار در آزمایشگاه فیزیولوژی باغبانی دانشکده کشاورزی دانشگاه کردستان انجام گرفت. در این تحقیق اثرات غلظت‌های مختلف سدیم نیتروپروساید، ملاتونین و فنیل‌آلانین روی کمیت و کیفیت صفات فیتوشیمیایی و صفات مورفو - فیزیولوژیکی گیاه دارویی کمای کوه پاریز مورد بررسی قرار گرفته است. در این پژوهش صفات وزن تر ریشه، وزن تر اندام هوایی، وزن خشک ریشه، وزن خشک اندام هوایی، طول ریشه، طول اندام هوایی، کلروفیل a، کلروفیل b، کلروفیل کل و کاروتنوئید و صفات فیتوشیمیایی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که اثر تیمارهای اعمال شده روی صفات طول ریشه و اندام هوایی، وزن تر ریشه و اندام هوایی و میزان کلروفیل a، b، کل و کاروتنوئید تأثیر معنی‌داری (01/0P≤) دارد. همچنین نتایج نشان داد که تیمارهای 20 میکرومولار SNP به همراه 20 میکرومولار ملاتونین، بیشترین اثر را روی طول ریشه گذاشته است. به‌طوریکه بیشترین مقدار طول ریشه با 66/6 سانتیمتر در این تیمارها مشاهده شد. فنیل‌آلانین روی صفت طول ریشه و طول اندام هوایی اثر معنی‌داری نداشت. از طرفی با توجه به نتایج حاصل از مقایسه میانگین داده‌ها، بیشترین میزان وزن تر ریشه و اندام هوایی با 113/0 گرم در تیمارهای 20 میکرومولار SNP به همراه 20 میکرومولار ملاتونین و 20 میکرومولار فنیل‌آلانین مشاهده گردید. نتایج اثرات SNP، ملاتونین و فنیل‌آلانین روی صفات فیزیولوژیک گیاه از جمله میزان کلروفیل a، b، کل و کاروتنوئید، نتایج نشان داد که تیمار 10 میکرومولار SNP، 20 میکرومولار ملاتونین و 40 میکرومولار فنیل‌آلانین در مقایسه با سایر تیمارها مؤثرتر بودند. در رابطه با بررسی صفات فیتوشیمیایی گیاه دارویی کمای کوه پاریز و تجزیه و تحلیل ترکیبات شناسایی شده با استفاده از کروماتوگرافی گازی (Agilent Technologies, USA, 7890B GC System/ 5977A MSD ) و براساس روش SPME، در هریک از تیمارها ترکیبات فراوانی شناسایی گردید. ترکیبات غالب گیاه شامل δ-Cadinene، δ-Cadinene و α-Gurjunene بود که در همه تیمارها مشاهده گردید، بطوریکه بیشترین میزان ترکیب δ-Cadinene در تیمار 20 میکرومولار ملاتونین (63/29 درصد) و بیشترین میزان درصد ترکیب α-Gurjunene در تیمار 40 میکرومولار فنیل‌آلانین مشاهده گردید.