زاهد شریفی

نگهداری و حفظ جنگل‌های دست کاشت در مناطق خشک و نیمه‌خشک وابسته به بررسی ویژگی‌های خاک است، زیرا این جنگل‌ها به مرور زمان ویژگی‌های خاک را تغییر داده و مطالعه این تغییرات موجب افزایش آگاهی در راستای حفظ این جنگل‌ها می‌شود. پژوهش کنونی با هدف بررسی ویژگی‌های خاک زیر تاج پوشش درخت پائولونیا به عنوان درخت دست‌کاشت و درخت گردو و تبریزی به عنوان درخت بومی در مقایسه با خاک خارج تاج پوشش این درختان بر ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی خاک در شهرستان سروآباد که یکی از شهرستان‌های استان کردستان در غرب ایران است مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور از عمق 25-0 سانتی‌متری خاک زیر تاج و خارج تاج (شاهد) هر کدام از درختان در 3 تکرار به صورت تصادفی نمونه‌‌برداری شد. پس از آماده‌سازی نمونه‌ها، شاخص‌های فیزیکی خاک شامل بافت، رطوبت، جرم مخصوص ظاهری، و شاخص‌های شیمیایی خاک شامل واکنش خاک (pH)، هدایت الکتریکی (EC)، کربنات کلسیم معادل (ECC)، ماده آلی، نیتروژن آلی، میزان عناصر قابل دسترس (فسفر و پتاسیم)، و شاخص‌های بیولوژیکی خاک شامل تنفس (پایه و برانگیخته)، فراوانی میکروفلور خاک (باکتری، قارچ)، فعالیت آنزیمی (β-گلوکوزیداز، دهیدروژناز، فسفاتاز اسیدی و فسفاتاز قلیایی)، کربن ‌زیست‌توده میکروبی و بهره متابولیکی با روش‌های استاندارد اندازه‌گیری شدند. نتایج پژوهش نشان داد که بافت خاک به علت مسطح بودن منطقه مورد پژوهش در تمامی گونه‌ها یکسان و دارای بافتی سبک بودند. همچنین نتایج نشان داد تاج پوشش درختان باعث افزایش معنی‌دار رطوبت (این میزان افزایش برای تمام گونه‌ها معنی‌دار بود، و بیشترین افزایش برای درخت پائولونیا به دست آمد)، هدایت الکتریکی خاک (این میزان افزایش برای تمام گونه‌ها معنی‌دار بود، بیشترین افزایش برای درخت تبریزی به دست آمد)، پتاسیم قابل دسترس (برای درخت پائولونیا و گردو معنی‌دار بود)، فسفر (برای درخت گردو و تبریزی معنی‌دار بود)، ماده آلی (فقط برای درخت تبریزی معنی‌دار بود) و نیتروژن آلی (برای درخت تبریزی معنی دار بود) خاک شد. همچنین نتایج این پژوهش نشان داد تاج پوشش درختان باعث کاهش جرم مخصوص ظاهری، pH و میزان کربنات کلسیم معادل شد، هر چند این میزان کاهش برای تمامی گونه‌های مورد بررسی برای شاخص های جرم مخصوص ظاهری و pH معنی‌دار نبود. نتایج تجزیه و تحلیل داده‌های حاصل از ویژگی‌های بیولوژیکی و بیوشیمیایی نشان دادند که تاج پوشش درختان باعث افزایش تنفس پایه، تنفس برانگیخته و کربن زیست توده میکروبی، فراوانی میکروفلور خاک ( باکتری‌ها و قارچ‌ها) و فعالیت آنزیم های β-گلوکوزیداز ، فسفاتاز قلیایی، فسفاتاز اسیدی و دهیدروژناز شد، اما سبب کاهش معنی‌دار بهره متابولیکی شدند. به گونه عموم نتایج این پژوهش نشان داد که تاج پوشش درختان تأثیرات قابل توجهی بر روی خاک دارند و می‌توانند با تاثیرات مثبتی که دارند باعث افزایش کیفیت خاک شوند. درخت پائولونیا بیشترین اثر را بر روی ویژگی‌های بیولوژکی خاک، رطوبت و فراوانی قارچ‌ها نسبت به دو گونه‌ی بومی دیگر داشت. همچنین همانند 2 گونه بومی (گردو و درخت تبریزی) درخت پاولونیا اثر زیان باری بر ویژگی های خاک مورد بررسی نداشت.