زاهد شریفی

پوشش گیاهی مهم‌ترین عامل تأثیرگذار بر پایداری و تعادل اکوسیستم‌ها است. بنابراین، شناخت عوامل مؤثر بر استقرار و پراکندگی جوامع گیاهی و همچنین تأثیر جوامع گیاهی بر ویژگی‌های اکوسیستم، از اهمیت بالایی برخوردار است. بنابراین هدف از این پژوهش بررسی تأثیر تاج پوشش شش گونه گیاه مرتعی Astragalus microcephalus، Astragalus compactus، Ferula haussknechti، Thymus kochyanus، Bromus tomentellus، Festuca rubra بر ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاک بود. نمونه‌برداری از خاک ایستگاه تحقیقاتی سارال استان کردستان از عمق 0 تا 20 سانتی‌متری در زیر تاج پوشش گونه‌های گیاهی هر کدام در 3 تکرار و 3 نمونه هم در خارج از تاج و محلی که گیاه وجود نداشت انجام شد. در مجموع 21 نمونه خاک به آزمایشگاه انتقال داده شد. پس از آماده‌سازی نمونه‌ها، شاخص‌های فیزیکی شامل بافت خاک، جرم مخصوص ظاهری، درصد رطوبت خاک و شاخص‌های شیمیایی شامل واکنش خاک (pH)، هدایت الکتریکی (EC)، کربنات کلسیم معادل (CCE)، ماده آلی، نیتروژن آلی کل، میزان عناصر قابل دسترس (فسفر، پتاسیم، کلسیم و منیزیم) و شاخص‌های بیولوژیکی شامل تنفس (پایه و برانگیخته)، فراوانی میکروفلور خاک (باکتری و قارچ)، فعالیت آنزیمی (فسفاتاز قلیایی و اسیدی، β-گلوکوزیداز و دهیدروژناز)، کربن ‌زیست‌توده میکروبی و بهره متابولیکی با روش‌های استاندارد اندازه‌گیری شدند. نتایج نشان داد که تاج پوشش گونه‌های مرتعی بر روی بافت خاک تأثیری نگذاشته است، ولی سبب افزایش EC، رطوبت خاک، کربن آلی، نیتروژن آلی کل و عناصر قابل دسترس خاک (فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم) شد. از طرفی، تاج پوشش گونه‌های مرتعی سبب کاهش میزانpH ، کربنات کلسیم معادل، جرم مخصوص ظاهری و درصد رس خاک شده است. نتایج تجزیه و تحلیل داده‌های حاصل از ویژگی‌های بیولوژیکی و بیوشیمیایی نشان دادند که بهره متابولیکی، کربن زیست‌توده میکروبی و میزان تنفس پایه و برانگیخته و فعالیت آنزیم‌های خاک (فسفاتاز اسیدی و قلیایی، β-گلوکوزیداز و دهیدروژناز) در زیر تاج پوشش گونه‌های مرتعی افزایش پیدا کرده است به ویژه میزان تغییرات برای گونه‌های بوته‌ای محسوس‌تر بود. به طور کلی نتایج این پژوهش نشان داد که تاج پوشش گونه-های مرتعی مورد پژوهش موجب تغییرات چشم‌گیری در ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیک خاک می‌شوند. اما تغییر ویژگی‌های بیولوژیک بسیار محسوس‌تر بوده و می‌توانند شاخص‎های تواناتری در پایش اثر تاج پوشش گونه‌های مرتعی باشند.