زندگی جمعی و تعاملات اجتماعی در محلات شهری تحت تأثیر ویژگیهای کالبدی و فضایی محیطهای عمومی شکل میگیرد. طراحی فضاهایی که انعطافپذیری، تجمعپذیری و تداوم کالبدی مناسبی دارند، میتواند حضور فعال شهروندان را تسهیل کرده و همبستگی اجتماعی را تقویت نماید. محله ابوالحسن (ئهول حهسهن) واقع در خیابان شهدا شهر سنندج به دلیل برخورداری از ساختار تاریخی، اجتماعی و فرهنگی متنوع، بستری مناسب برای مطالعه تأثیر ویژگیهای کالبدی بر زندگی جمعی فراهم میکند. اهمیت این تحقیق در آن است که با شناسایی مولفههای معماری و طراحی شهری تأثیرگذار بر تعاملات انسانی، میتوان راهبردهای بهبود کیفیت زندگی جمعی را در محیطهای شهری مشابه ارائه نمود. جامعه آماری پژوهش شامل طیفی متنوع از افراد و گروههای مرتبط با موضوع تحقیق است که از طریق مصاحبههای عمیق و نیمهساختاریافته مورد بررسی قرار گرفتند. این گروهها شامل ساکنان محلی، کسبه و فعالان اقتصادی، مدیران و مسئولان شهری و همچنین نخبگان محلی و اجتماعی هستند. با توجه به محدودیتهای زمانی و عدم همکاری برخی افراد، نمونهای 150 نفری به شیوه هدفمند انتخاب شد تا اطلاعاتی عمیق و نمایانگر از دیدگاهها و نیازهای جامعه ارائه شود. پژوهش از روش تحقیق آمیخته بهره برد؛ دادهها از مطالعات کتابخانهای و اسنادی و مطالعات میدانی جمعآوری شدند. ابزارهای میدانی شامل پرسشنامه، مشاهده مستقیم و مصاحبه نیمهساختاریافته بود و تحلیل دادهها با استفاده از نرمافزارهای آماری و تحلیل مضمون انجام گرفت. همچنین، تحلیل SWOT برای شناسایی نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدهای محله به کار گرفته شد. نتایج پژوهش نشان داد که ویژگیهای کالبدی شامل انعطافپذیری، تجمعپذیری و تداوم کالبدی فضا، تأثیر قابلتوجهی بر زندگی جمعی ساکنان دارند. انعطافپذیری فضا، با امکان انطباق محیط با فعالیتها و نیازهای متنوع کاربران، حضور فعال شهروندان و تعاملات اجتماعی را افزایش میدهد و حس تعلق و امنیت روانی را تقویت میکند. تجمعپذیری فضا امکان گردهماییهای گروهی، مراسم فرهنگی و فعالیتهای اجتماعی را فراهم میسازد و به انسجام اجتماعی و انتقال ارزشهای فرهنگی کمک میکند. همچنین، تداوم کالبد محیط با ایجاد انسجام فضایی و هماهنگی میان عناصر معماری، ثبات و پیشبینیپذیری محیط را افزایش داده و بستر مناسبی برای حفظ هویت فرهنگی، استمرار فعالیتهای جمعی و تقویت سرمایه اجتماعی فراهم میکند. یافتهها نشان میدهد که ترکیب این سه ویژگی کالبدی، عاملی کلیدی در شکلگیری شهری سرزنده، پویا و مشارکتمحور است و بر ارتقای کیفیت زندگی جمعی در محله ابوالحسن تأثیر مستقیم دارد.
