رهبری مسئولیتپذیر در مدارس، رویکردی اخلاقمحور و انسانی در مدیریت آموزشی است که بر تصمیمگیری متعهدانه، مراقبتگرایانه و مبتنی بر ارزشهای حرفهای تأکید دارد. با این حال، در بافت نظام آموزشی ایران، تحقق چنین رهبریای با موانع متعددی مواجه است که شناسایی آنها میتواند در بازنگری در سیاستها، ساختارها و برنامههای آموزشی مؤثر باشد. هدف این پژوهش، شناسایی و تبیین موانع و چالشهایی است که مدیران مدارس در مسیر ایفای نقش بهعنوان رهبران مسئولیتپذیر با آنها مواجهاند. این مطالعه با رویکرد کیفی و با بهرهگیری از راهبرد نظریهپردازی دادهبنیاد به شیوه ساختگرایانه چارمز انجام شده است. مشارکتکنندگان، 12 نفر از مدیران مدارس دولتی شهر کرمانشاه در مقاطع ابتدایی، متوسطه اول و دوم بودند که به روش نمونهگیری هدفمند و براساس اشباع نظری انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختیافته عمیق گردآوری و طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافتههای پژوهش نشان داد که مدیران در مسیر تحقق رهبری مسئولیتپذیر با مجموعهای از چالشهای چندسطحی مواجهاند که در پنج حوزهی اصلی قابل طبقهبندیاند: چالشهای فردی (مانند دوگانگی میان تعهدات اخلاقی و الزامات اداری و تردید در نقش)، چالشهای حرفهای (از جمله سلطه شاخصهای کمی و ابهام در نقش مدیر)، چالشهای تعاملی (نظیر مقاومت معلمان و تعارض با ارزشهای خانوادگی)، چالشهای فرهنگی (مانند فرهنگ اقتدارگرا و بیاعتنایی به مراقبت) و چالشهای ساختاری–سازمانی (از جمله تمرکزگرایی و نبود پشتوانه نهادی). این چالشها در تعامل با یکدیگر، فضای تصمیمگیری اخلاقی را تضعیف کرده و مسیر رهبری مسئولیتپذیر را به فرآیندی پرتنش، فرساینده و گاه محافظهکارانه بدل ساختهاند.
