کامران چپی

همواره آب به عنوان یک منبع استراتژیک در توسعه جوامع نقش مهمی بازی کرده است. در دهه‌های اخیر به دلیل رشد جمعیت و بهره‌برداری‌های بی‌رویه انسان از طبیعت، این منبع مهم طبیعی و چرخه‌ی آن دچار اختلال شده است. به منظور مدیریت این منابع و حوضه‌های آبریز به عنوان بستر اصلی آن، شناخت فرایند و نحوه تولید آن ضروری است. هدف از این تحقیق برآورد قابل استحصال در حوضه‌های آبریز با استفاده از مدل InVEST- water yield در حوضه آبریز سنندج می‌باشد. این حوضه با مساحت 1018 کیلومتر مربع از بالادست شهر سنندج شروع شده و تا دیوار سد ژاوه ادامه دارد. به منظور انجام این مدل‌سازی، ابتدا تصاویر ماهواره‌ای سنجنده OLI لندست 8 دانلود و بعد از تصحیحات رادیومتریک واتمسفریک، نقشه کاربری/پوشش اراضی برای دو دوره 2013 و 2022 محیط نرم افزار Envi 5.3 تولید شد. سپس پارامترهای اقلیمی از داده‌های ایستگاه سنندج و پایگاه‌های داده جهانی در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی به شکل لایه مکانی تولید شدند. داده‌های مورد نیاز مربوط به خاک نیز از منابع موجود گردآوری شد. در نهایت مدل‌سازی با استفاده از مدل InVEST-water yield انجام شد. نتایج نشان داد که کاربری عمده در منطقه مورد مطالعه پوشش گیاهی (مرتعی) می‌باشد. همچنین اراضی بایر در سال 2022 نسبت به سال 2013 بیشتر شده است. اراضی انسان-ساخت نیز در مدت مورد بررسی رشد داشته است. نتایج بخش اقلیم نشان می‌دهد که بارش در سال 2022 نسبت به سال 2013 کاهش اندکی را تجربه نموده است. به طور کلی میزان بارش نسبت به میانگین بلند مدت کاهش خیلی زیادی را تجربه کرده است. تولید آب در سال 2013 در کل حوضه برابر 36027541 متر مکعب و در سال 2022 برابر 37079606 متر مکعب بوده است. میزان تولید آب در سال 2022 نسبت به سال 2013 بر اساس نتایج مدل حدود یک میلیون متر مکعب بیشتر بوده است. کاربرد مدل InVEST-water yield نشان داد که علیرغم محدودیت‌هایی که دارد، می‌تواند به عنوان ابزاری مناسب در برآورد آب قابل تولید در حوضه‌های آبریز به ویژه در مناطقی که با کمبود داده و مشکل دسترسی مواجه هستند، به کار گرفته شود. همچنین مشخص شد که تغییرات اقلیمی در منطقه جدی بوده و توجه به اقدامات سازگاری با این تغییرات در این منطقه ضروری می‌باشد.