هدف: هدف این پژوهش، شناخت وضعیت آزادی دانشجویان و تبیین مفهوم آزادی آکادمیک آنان در ساختار دانشگاهی ایران است. روش پژوهش: این پژوهش از نوع کیفی است و با تمرکز بر تجارب زیستۀ دانشجویان دانشگاه کردستان، به واکاوی مفهوم آزادی آکادمیک دانشجویان میپردازد؛ با توجه به کمبود پژوهشهای پیشین در این حوزه، از رویکرد دادهبنیاد با رهیافت ساختارگرایانۀ چارمز استفاده شد. مشارکتکنندگان شامل 20 دانشجو از هر سه مقطع دانشگاهی بودند. یافتهها: یافتهها نشان داد که آزادی آکادمیک دانشجویان در ایران با چالشهای جدی مواجه است. کدهای اصلی شناساییشده عبارتاند از: آزادی گفتار (آزادی در انتخاب، بیان و تحلیل مطالب درسی و غیردرسی، حق نقد و بحث آزاد)؛ آزادی ارتباطات (آزادی در برقراری ارتباط با دانشجویان، استادان و مدیران)؛ عدالت آکادمیک (عدالت در آموزش، پژوهش و دسترسی به امکانات)؛ فضای مداخلهگرانه (محدودیتهای سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و شخصی)؛ نهادینهسازی (راهبردهای فردی و جمعی برای تقویت آزادی آکادمیک). نتیجهگیری: بر اساس یافتهها، رشد و پویایی دانشگاه در ایران مستلزم تقویت اراده نهادی برای حمایت از آزادی آکادمیک دانشجویان و ایجاد زیرساختهایی است که بتواند فضای دانشگاهیِ مناسبتری را بر پایۀ خواستهها و نیازهای اعضای دانشگاه فراهم آورد.
