سیدجمال بارخدا

در دنیای امروز، معلمان به عنوان ستون اصلی نظام آموزشی، با چالش‌های فزاینده‌ای روبرو هستند که فراتر از تدریس صرف است. افزایش پیچیدگی‌های شغلی، تعدد وظایف و انتظارات بالای سازمان و خانواده‌ها، پدیده‌ای تحت عنوان «گرانباری نقش» را ایجاد کرده است که می‌تواند تعادل روانی و حرفه‌ای آنان را به مخاطره اندازد. این پژوهش با هدف به بررسی تأثیر «گرانباری نقش» بر «فرسودگی شغلی» معلمان مقطع ابتدایی ناحیه دو سنندج با نقش میانجی «استرس شغلی» می‌پردازد. این مطالعه از لحاظ پارادایم پوزیتیویستی و از نظر رویکرد کمی، با راهبرد همبستگی انجام شده است. جامعه آماری شامل 700 معلم بود که با استفاده از روش نمونه‌گیری احتمالی طبقه‌ای و فرمول کوکران (با تعدیل برای مدل‌سازی، 368 نفر)، حجم نمونه تعیین گردید. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه‌های استاندارد «گرانباری نقش» (Becker, 2021)، «استرس شغلی» (Sesen & Ertan, 2022) و «فرسودگی شغلی» بود [R1.1]که روایی محتوایی آن‌ها توسط خبرگان و پایایی‌شان از طریق مطالعه پایلوت (45 نفر) و محاسبه آلفای کرونباخ (بالاتر از 7/0) تأیید شد. داده‌های گردآوری‌شده از طریق نرم‌افزار SPSS v26 و SmartPLS v4 (مدل‌سازی معادلات ساختاری) تحلیل گردید و رعایت اصول اخلاقی نظیر رضایت آگاهانه و محرمانگی، اعتبار علمی یافته‌ها را تضمین نمود. نتایج مدل اندازه‌گیری نشان داد مقادیر آلفای کرونباخ برای متغیرهای اصلی گرانباری نقش (843/0)، استرس شغلی (788/0) و فرسودگی شغلی (765/0) و نیز پایایی ترکیبی آن‌ها (به ترتیب 890/0، 845/0 و 788/0) همگی بالاتر از 7/0 بوده و پایایی ابزار پژوهش تأیید گردید. افزون بر این، مقادیر AVE ابعاد مختلف بیشتر از 5/0 گزارش شد که بیانگر روایی همگرای مناسب است. در بخش مدل ساختاری نیز مقدار ضریب تعیین برای استرس شغلی (778/0=R²) و گرانباری نقش (890/0=R²) نشان‌دهنده قدرت تبیین بالای مدل است. در نهایت، نتایج تحلیل مسیر نشان داد گرانباری نقش اثر مستقیم و معناداری بر استرس شغلی دارد (β=0/654، T=042/45، p=002/0) و استرس شغلی نیز اثر مستقیم و معناداری بر فرسودگی شغلی دارد (β=0/576، T=930/138، p<001/0). همچنین گرانباری نقش از طریق استرس شغلی اثر غیرمستقیم و معناداری بر فرسودگی شغلی معلمان دارد (β=0/498، T=452/143، p<001/0) که نشان‌دهنده تأیید نقش میانجی استرس شغلی در این رابطه است.