صنعت حملونقل دریایی بهعنوان یکی از ارکان اصلی تجارت جهانی، با چالشهای متعددی در زمینه مدیریت جابجایی کانتینرها در پایانههای کانتینری مواجه است. با رشد روزافزون حجم تجارت و افزایش پیچیدگی عملیات پایانهها، بهینهسازی فرآیندهای مرتبط با جابجایی کانتینرها به مسئلهای حیاتی در مدیریت زنجیره تأمین تبدیل شده است. در این میان، زمانبندی قرار ملاقات کامیونها و تخصیص بهینه جرثقیلها به کانتینرها و کامیونها نقش مهمی در افزایش بهرهوری پایانههای کانتینری و کاهش هزینههای عملیاتی دارد. در این پژوهش، مسئله زمانبندی عملیات جابجایی کانتینرها در پایانههای کانتینری با تمرکز بر تخصیص بهینه جرثقیلها مورد بررسی قرار گرفته است. مدل ارائهشده یک مدل غیرخطی است که قابلیت پیادهسازی در دو حالت تکجرثقیلی و چندجرثقیلی را دارد. این مدل علاوه بر کمینهسازی تعداد جابجایی کانتینرها، زمان معطلی کامیونها را نیز کاهش میدهد. همچنین، در این پژوهش از تابع هدف لکزیکوگرافیک برای بهینهسازی اهداف مدل استفاده شده است. از جنبههای نوآورانه این پژوهش میتوان به استفاده از پارامترهای کلیدی همچون تعداد جرثقیلها، طول صف کامیونها و تعداد ردیف کانتینرها بهعنوان ورودیهای مدل و تحلیل حساسیت این پارامترها برای ارزیابی عملکرد مدل اشاره کرد. اهمیت این پژوهش در تأثیر مستقیم افزایش کارایی پایانههای کانتینری بر کاهش هزینههای عملیاتی و ارتقای سطح رضایت مشتریان نهفته است. مدل پیشنهادی با استفاده از نرمافزار GAMS طراحی و توسعه یافته است و برای اعتبارسنجی و ارزیابی عملکرد آن، تحلیل حساسیت بر روی پارامترهای کلیدی مدل انجام شده است. در این تحلیل حساسیت، اثر تغییرات پارامترهای مختلف نظیر تعداد جرثقیلها، طول صف کامیونها و تعداد ردیفها بر عملکرد سیستم بررسی شده است. در خصوص تعداد جرثقیلها، تحلیلهای انجامشده نشان میدهد که افزایش تعداد جرثقیلها تا رسیدن به یک نقطه بهینه موجب بهبود قابلتوجهی در تعداد جابجایی اضافی کانتینرها و کاهش زمان معطلی کامیونها میشود. اما پس از رسیدن به این نقطه بهینه، افزایش بیشتر تعداد جرثقیلها هیچگونه تأثیر مثبتی بر بهبود توابع هدف نداشته و حتی میتواند منجر به افزایش هزینههای عملیاتی شود. این نتایج اهمیت تعیین تعداد جرثقیل بهدقت و متناسب با نیازهای عملیاتی پایانه را نشان میدهند. همچنین، در تحلیل حساسیت مربوط به طول صف کامیونها، مشاهده شد که افزایش طول صف تأثیری بر کاهش تعداد جابجایی کانتینرها و بهبود زمان معطلی کامیونها نداشته و نتایج توابع هدف تغییرات قابلتوجهی را نشان ندادند، که بیانگر آن است که طول صف کامیونها بهتنهایی عامل تعیینکنندهای در بهبود عملکرد پایانه نیست و عوامل دیگر مانند نحوه چیدمان کانتینرها و تعداد جرثقیلها تأثیر بیشتری بر عملکرد سیستم دارند. نتایج نشان داد که تعداد ردیفها در چیدمان کانتینرها تأثیر قابلتوجهی بر بهینهسازی عملکرد پایانه دارد. بهویژه، تعداد ردیفها نقش مهمی در بهبود تعداد جابجایی کانتینرها و کاهش زمان معطلی کامیونها ایفا میکند. این یافتهها نشان میدهند که بهینهسازی تعداد ردیفها میتواند در جهت کاهش هزینهها و افزایش بهرهوری سیستم موثر باشد. در مجموع، این تحلیلها به مدیران و برنامهریزان کمک میکند تا با در نظر گرفتن ظرفیتهای موجود در پایانههای کانتینری و محدودیتهای عملیاتی، تصمیمات بهتری برای تخصیص منابع و بهبود فرآیندهای عملیاتی اتخاذ کنند. همچنین، نتایج این تحقیق میتواند مبنای مناسبی برای توسعه مدلهای تصمیمگیری پیشرفتهتر در مدیریت پایانههای کانتینری فراهم کند.
