هاشم شاهسونی

یکی از شیوه‌های برداشت مغناطیس‌سنجی، برداشت به شیوه گرادیومتری است. در این روش دو حسگر با فاصله کم از هم به‌صورت هم‌زمان میدان مغناطیسی زمین را اندازه‌گیری می‌کنند. از این طریق می‌توان تانسور (گرادیان یا مشتق سویی) شدت میدان مغناطیسی را در جهت موردنظر ثبت نمود و همچنین اثر تغییرات زمانی میدان مغناطیسی زمین را حذف کرد. همچنین می توان قدر تفکیک کننندگی را افزایش داد. هرچند با مشتق‌گیری از روی داده‌های برداشت‌شده با یک حسگر اسکالر نیز، می‌توان تانسور میدان مغناطیسی را در جهتی که مشتق گرفته می‌شود بدست آورد، اما تانسور به‌دست‌آمده از داده‌های گرادیومتری دقیق‌تر از مشتق گیری ریاضی داده های تک حسگر می‌باشند. به منظور بدست آوردن گرادیان کامل میدان مغناطیسی زمین حداقل به چهار حسگر نیاز است. استفاده از مغناطیس سنج پروتون با چهار حسگر، اگر چه امکان پذیر است، اما با توجه به وزن حسگرهای مغناطیس سنج پرتون این شیوه برداشت قابلیت انعطاف کمی دارد. اگر بنا باشد گرادیان کامل را با استفاده از چهار حسگر پروتون بدست آورد، انجام چنین برداشتی بخصوص در زمین های ناهموار بسیار دشوار است. اخیراً حسگرهایی با تکنولوژی MEMS توسعه داده شده اند که بسیار کوچک، کم وزن و کم مصرف می باشند. این حسگرها که قادرند بزرگای میدان مغناطیسی را در سه جهت عمود بر هم اندازه گیری کنند دارای قدرت تفکیک کنندگی قابل قبولی می باشند. در این پژوهش چهار سنسور از این نوع با آرایشی متقاطع راه اندازی شده اند. سپس برداشت‌هایی بر روی یک ذخیره سنگ‌آهن در نزدیکی روستای جعفرخان در شهرستان سقز در استان کردستان انجام شده است. هم‌زمان با این برداشت‌ها، برداشت‌های مغناطیس سنجی با مغناطیس‌سنج پروتون بر روی پروفیل‌های مربوطه نیز انجام شده است. به منظور اعتبار سنجی مشتقات سویی حاصل از یک حسگر با مشتقات سویی بدست آمده از چهار حسگر با یکدیگر مقایسه شده اند. این مقایسه نشان می دهد مقدار مشتق سویی با استفاده از چهارحسگر در جهات مختلف به میزان ایکس تا ایگرگ افزایش داشته. این موضوع نشان دهنده افزایش قدرت تفکیک با استفاده از گرادیان نسبت به استفاده از مشتق سویی به صورت ریاضی با استفاده از داده های یک حسگر می باشد. با استفاده از این داده ها می توان تانسورکامل میدان مغناطیسی را تهیه نمود.