دیوان بینالمللی دادگستری، دو دهه اخیر چندین بار در خصوص ابعاد حقوقی وضعیت سرزمینهای اشغالی فلسطین اظهارنظر مشورتی کرده است؛ از جمله نظر مشورتی سال 2004 درباره پیامدهای حقوقی ساخت یک دیوار در سرزمینهای اشغالی (9 ژوئیه 2004) و نظر مشورتی سال 2024 با موضوع پیامدهای حقوقی ناشی از سیاستها و رویههای اسرائیل در سرزمین اشغالی فلسطین شامل بیتالمقدس شرقی (19 ژوئیه 2024). بنابراین، این چندمین نظر مشورتی دیوان در خصوص فلسطین اشغالی است. سایر ارکان سازمان ملل متحد، به دلیل ناتوانی یا عدم تمایل، تکالیف و مسئولیت خود را برای حل مشکل فلسطین به نحو احسن انجام نمیدهند و تکلیف را بر دوش دیوان میگذارند. علیرغم این بار سنگین بر دوش دیوان، دیوان به نحو احسن به مسئولیت خود عمل نموده است. در تداوم این روند، مجمع عمومی سازمان ملل متحد در قطعنامه 79/232 مورخ 19 دسامبر 2024، سؤالی تازه را درباره تعهدات اسرائیل، بهعنوان قدرت اشغالگر و عضو سازمان ملل، در ارتباط با حضور و فعالیتهای سازمان ملل، سایر سازمانهای بینالمللی و دولتهای ثالث در سرزمین فلسطین اشغالی به دیوان ارجاع داد. این نظر مشورتی، در تاریخ 22 اکتبر 2025 در 223 بند و به اتفاق آرا صادر شد و در بستر تحولات اخیر از جمله جنگ غزه پس از حملات 7 اکتبر 2023 و تصویب قوانین داخلی اسرائیل برای توقف فعالیتهای آژانس امداد و کار سازمان ملل برای آوارگان فلسطینی (UNRWA) معنا مییابد. پرسش اصلی مجمع عمومی ناظر بر حدود تعهدات اسرائیل در تضمین دسترسی سازمانهای بینالمللی و دولتهای ثالث به سرزمین اشغالی و تسهیل ارائه کمک های بشردوستانه و خدمات حیاتی به جمعیت غیرنظامی فلسطین بود. در این کارگاه، درصدد آن هستیم تا ابتدا تصویری روشن از محتوای نظر مشورتی دیوان ارائه دهیم. سپس مبانی حقوقی استدلالهای دیوان، جایگاه آن در تکوین حقوق اشغال و همکاری بینالمللی، و پیامدهای احتمالی آن بر رویه دولتها و سازمانهای بینالمللی را مورد بررسی قرار میدهیم. در این راستا، ابتدا به بیان زمینه و مفاد اصلی نظر مشورتی پرداخته میشود؛ سپس چارچوب مفهومی و استدلالی دیوان از منظر حقوق بشردوستانه، حقوق بشر و حقوق منشور ملل متحد بررسی خواهد شد. در نهایت، تلاش می شود نتایج تحلیلی این رأی در پرتو اصول کلی حقوق بینالملل و روندهای تحول در مسئولیت قدرت اشغالگر ارزیابی شود.
