توسعه و استفاده از فناوری هوش مصنوعی، علیرغم افزایش بهرهوری و کارایی در بخشهای مختلف زندگی، با ایجاد ضرر و زیان و ارتکاب جرم، مشکلات حقوقی بیشماری در باب مسئولیت کیفری فردی/بینالمللی ایجاد کرده است. این مقاله درصدد پاسخ به این سؤال است که چه کسی میتواند در قبال جرایم ارتکابی سیستمهای مبتنی بر هوش مصنوعی مسئول شناخته شود؟ آیا امکان اعطای وضعیت شخص الکترونیکی به این سیستمها وجود دارد تا بتوان مسئولیت کیفری بر آنها بار نمود؟ نگارنده معتقد است اعطای شخصیت الکترونیکی و مسئولیت به هوش مصنوعی با توجه به خودمختاری،توانایی تجزیه و تحلیل، تصمیمگیری مستقل و درجات خاصی از هوشیاری به عنوان رکن معنوی به اندازه سایر افراد غیرانسانی قانعکننده است. با این حال، مبتنی بودن سیستم عدالت کیفری بینالمللی بر مسئولیت کیفری فردی، شرط تقصیر در احراز مسئولیت کیفری و یافتن مجازات مناسب برای هوش مصنوعی به صورتبندی منحصر به فرد نیاز است، زیرا شخصیت هوش مصنوعی را نمیتوان با شخصیت شخص حقیقی یا نهاد حقوقی یکسان تلقی کرد. از آنجا که تحمیل مسئولیت کیفری بر خود هوش مصنوعی به دلیل فقدان شخصیت حقوقی و ذهن گناهکارانه هنوز از نظر عملی و تئوری امکانپذیر نیست، تعداد زیاد افراد حقیقی و حقوقی دخیل در ساخت،طراحی،برنامهنویسی،آموزش و استقرار آنها را میتوان مسئول عملکرد نادرست این سیستمها دانست. با وجود این، الزامات مربوط به رکن معنوی، مسئولیت کیفری فردی را به شدت محدود می کند و این احتمال را به وجود می آورد که در تطبیق قوانین بین المللی کیفری با این فناوری نوعی ناهنجاری پدید آید و کارایی آنها در حفظ حقوق بشر و اجرای عدالت بین المللی از دست برود.
