هیمن محمدی

مقدمه: گسترش مشارکت نوجوان در فوتبال، والیبال و بسکتبال بعنوان محبوب‌ترین رشته‌های ورزشی جهان همراه با افزایش وقوع آسیب‌های غیربرخوردی اندام تحتانی است. نقص‌های عصبی عضلانی بعنوان عامل خطرساز کلیدی آسیب غیربرخوردی اندام تحتانی، تحت تأثیر عواملی از قبیل جنسیت، رشته ورزشی، و مرحله بلوغ است. بنظر می‌رسد تاکنون پژوهشی در زمینه اپیدمیولوژی نقص‌های عصبی عضلانی آسیب اندام تحتانی در مراحل مختلف بلوغ انجام نشده است. بنابراین، هدف پژوهش حاضر، بررسی این موضوع با تمرکز بر مقایسه دختران و پسران در رشته‌های فوتبال، والیبال و بسکتبال است. روش شناسی: آزمودنی‌های پژوهش کاربردی و نیمه تجربی حاضر، شامل 90 دختر و 94 پسر ورزشکار (با میانگین ± انحراف استاندارد سن 1.69± 14.26سال، قد 11±163 سانتی متر، وزن12.83±53.97 کیلوگرم، ترکیب بدنی 3.09 ±20.08 کیلوگرم بر متر مربع، سابقه ورزشی 2.09 ± 3.88سال) رشته‌های فوتبال، والیبال و بسکتبال شهر سنندج بود ، که از میان 432 داوطلب بصورت تصادفی منظم انتخاب شدند. در جلسه ارزیابی پس از ده دقیقه گرم کردن و آشنایی با آزمون، ضبط ویدیوئی آزمون با استفاده از دو دوربین (ساجیتال و فرونتال) با کیفیت 240 فریم در ثانیه انجام شد. در ادامه آنالیز ویدیوها با استفاده از نرم افزار کینووا 2023، و تحلیل آماری داده ها با استفاده نرم‌افزار SPSS نسخه 27 و روش کای‌دو (شیوع نقص‌ها)، و تحلیل واریانس دوطرفه ( اثر جنسیت، رشته ورزشی و تعامل آن‌ها) در سطح معنی داری 0.05 انجام شد. یافته‌ها: نتایج تحلیل واریانس دوطرفه نشان داد که اثر جنسیت معنی‌دار (0.04P= ، 4.18 F=)، و نمره نقص عصبی عضلانی دختران 0.66 بیشتر از پسران بود. اما اثر رشته ورزشی (0.89 P =، 0.11 F=) و تعامل جنسیت و رشته ورزشی (0.58P = ، 0.54F =) معنادار نبود. نتایج آزمون کای‌دو نیز نشان داد که تفاوت معنی داری در شیوع نقص‌های عصبی عضلانی مختلف بین دختران و پسران، و بین رشته‌های مختلف ورزشی وجود دارد ، اما بین مراحل مختلف بلوغ تفاوت معنی‌داری نیست. بطوریکه شیوع غلبه لیگامان بصورت معنی داری (0.01، اندازه اثر 13.85) در دختران 23% بیشتر از پسران، شیوع غلبه چهارسر در پسران 39% و بصورت معنی‌داری (0.01 و اندازه اثر 31.84) بیشتر از دختران، شیوع غلبه خستگی یکسان (دختران 22.2%، پسران 23.4%) و دارای عدم تفاوت معنی‌دار (0.82p=) است. همچنین شیوع غلبه پا خفیف در دختران 17% و شیوع متوسط و شدید آن در پسران 14% بیشتر از همتایان جنس مخالف و دارای تفاوت معنی‌دار (0.03، اندازه اثر 11.86)، و شیوع غلبه تنه متوسط و شدید در دختران 10% بیشتر از پسران و دارای تفاوت معنی‌داری (0.04 و اندازه اثر 6.4 ) است. در رشته‌های ورزشی مختلف نیز تفاوت معنی‌دار شیوع غلبه لیگامان (0.01 و اندازه اثر 18.25)، و غلبه چهارسر (0.01 و اندازه اثر 9.4 )، و عدم تفاوت معنی‌دار شیوع غلبه خستگی (0.4 و اندازه اثر 4.03)، غلبه پا (0.39 و اندازه اثر 4.11)، و غلبه تنه (0.5و اندازه اثر 3.32) مشاهده شد. بطوریکه برای غلبه لیگامان بیشترین شیوع در بسکتبال با 86.7% و کمترین در والیبال با 68.8%، و بیشترین و کمترین شیوع شدت نقص متوسط و شدید در بسکتبال با 60% و والیبال با 26.2% مشاهده شد. برای غلبه چهارسر بیشترین در والیبال با 44.3% و کمترین در بسکتبال با 18.3% و در هر سه رشته از نوع خفیف گزارش شد. غلبه خستگی شیوع کم و در فوتبال25.4%، والیبال 23% و بسکتبال 20%، اما غلبه پا در فوتبال 96.8%، والیبال 98.4% و بسکتبال 100%، و غلبه تنه در فوتبال 87.3%، والیبال95.1% و بسکتبال 93.4% بسیار شایع بود. همچنین تفاوت معنی‌داری بین مراحل مختلف بلوغ مشاهده نشد، به جز غلبه چهارسر که از 64.3% قبل از بلوغ به 6.9% بعد از بلوغ کاهش معنی‌دار داشت. بحث و نتیجه‌گیری: اگرچه بین مراحل مختلف بلوغ بجز در غلبه چهارسر تفاوت معنی‌داری مشاهده نشد، اما در مجموع شیوع نقص‌های عصبی عضلانی در نوجوانان ورزشکار بسیار شایع، و بسته به نوع رشته ورزشی و بویژه جنسیت تفاوت معنی‌داری در نوع نقص‌های عصبی عضلانی مشاهده شد. لذا به متخصصان حوزه پیشگیری از آسیب توصیه می‌شود در طراحی برنامه‌های پیشگیرانه نوجوانان ورزشکار بر اصلاح نقص‌های عصبی عضلانی، رشته ورزشی و جنسیت ورزشکاران را لحاظ نمایند.