آفتکش به یک سری ترکیبات سنتزی یا طبیعی گفته میشود که برای کنترل یا از بین بردن آفات و بیماری های گیاهان استفاده میشود. آفتکش ها بر اساس ماهیت کشندگی که دارند از زیر مجموعه های سموم به حساب میآیند و در واقع با عنوان سموم آفتکش معرفی میشوند. آفتکش های امروزی از دستآورد های جدید بشری بوده و به همین دلیل در منابع قدیم فقهی در این باب مطلبی گفته نشده است اما در فقه اسلامی و در احادیث نبوی به سم و مسائل آن پرداخته شده است از جمله استفاده کردن از سم برای مداوا، از آنجاکه استفاده از آفتکش برای مبارزه با آفات، همان درمان کردن گیاه میباشد، در باب مداوا و احکام آن با قیاس آفتکش ها بر سم میتوان به بررسی احکام استفاده از آفتکشها پرداخت. از آنجا که خود مسئله مداوا کردن مبحثی اختلافی بوده، محل اختلاف و احکام مداوا کردن بیان شده است و دلیل استنباط فقها دررابطهبا مداواکردن در حالت کلی توجه به آیات قرآن و احادیث رسولالله صلیاللهعلیهوسلم و همچنین قواعدی همچون «الضرر یزال» و «الضرر یدفع بقدر الامکان» میباشد. همین وجود ادله از قرآن و سنت و توجه به مقاصد شریعت در باب استفاده از سم، امکان جاری کردن حکم برای استفاده از آفتکشها را بر اساس قیاس و ادله دیگر فراهم نموده است. این مسئله باتوجه به شرایط مختلف، میتواند احکام متفاوتی داشته باشد که در باب تداوی با سم دو رأی و قول وجود دارد اما در باب استفاده از آفتکشها با توجه به ماهییت آنها سه رأی میتوان متصور بود. دررابطهبا آفتکشها مهمترین مسائل مورد توجه که بر حکم استفاده از آنها میتواند اثر بگذارد شامل؛ خطرات استفاده از آفتکشها از جمله اثرات منفی بر سلامتی انسان و نیز اثرات مخرب بر اجزای مختلف محیط زیست؛ اثرات کشاورزی بر قدرت اقتصادی و سیاسی ملت ها بوده که قسمت قابل توجه آن مربوط به استفاده از آفتکشها میباشد همچنین بحث تجویز، توصیه و نحوه استفاده از آفتکشها توسط افراد خبره و پایبند به مسائل اخلاقی و یا فقهی و نیز دوره کارنس و باقیمانده سموم در محصولات میباشد. فقها در هر کدام از این مسائل باتوجه به آیات، احادیث و قواعدی همچون «من استعجل شئ قبل اوانه عوقب بحرمانه»، «درء المفاسد مقدم علی جلب المصالح»، احکام خاصی دادهاند.
