فرزاد نظری

یونجه باغی به‌دلیل سازگاری بالا با شرایط محیطی، سیستم ریشه‌ای عمیق و تحمل نسبی به خشکی، از گیاهان مهم علوفه‌ای در مناطق خشک و نیمه‌خشک محسوب می‌شود. با این­ حال، شوری خاک به ­عنوان یکی از مهم‌ترین تنش‌های غیرززیستی، رشد، کمیت و کیفیت علوفه این گیاه را محدود می‌کند. ازاین‌رو، بررسی واکنش اکوتیپ‌های مختلف این گیاه به شوری در شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل و مناسب برای تولید پایدار علوفه اهمیت دارد. به‌منظور بررسی تغییرات صفات مورفولوژیک، کمیت و کیفیت علوفه و شناسایی اکوتیپ‌های برتر یونجه ‌باغی تحت سطوح تنش شوری، این آزمایش در سال زراعی 1403 در گلخانه دانشگاه کردستان به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با 10 اکوتیپ یونجه‌باغی و چهار سطح شوری (صفر، 100، 200 و 300 میلی‌مولار کلرید سدیم) و در سه تکرار اجرا شد. نتایج نشان داد برهم‌کنش سطوح مختلف شوری و اکوتیپ‌های مختلف، اثر معنی دار بر صفات مورفولوژیک، کمیت و کیفیت یونجه باغی داشت. در سطح شوری 100 میلی‌مولار، وزن خشک اندام هوایی و زیرزمینی، ارتفاع بوته، طول ریشه، پروتئین خام و مادۀ خشک قابل هضم افزایش یافت، اما در سطوح بالاتر (200 و 300 میلی‌مولار) این صفات کاهش یافتند. بالاترین پروتئین خام (24/70درصد) در شوری 100 میلی‌مولار متعلق به اکوتیپ‌های نهاوند و سقز و کمترین مقدار آن (6/93 درصد) در شوری 300 میلی‌مولار مربوط به اکوتیپ ایلام بود. میزان فیبر خام در شوری 300 میلی‌مولار بیشترین مقدار (79/31 درصد) را برای اکوتیپ پاوه و در شوری 100 میلی‌مولار کمترین مقدار (11/10 درصد) را در اکوتیپ همدان نشان داد. بیشترین مقادیر فیبرهای نامحلول در شویندۀ اسیدی و شوینده‌های خنثی (83/05 و 85/03 درصد) در شوری 300 میلی‌مولار در اکوتیپ پاوه و کمترین آن‌ها (21/01 و 31/55 درصد) در شوری 100 میلی‌مولار برای اکوتیپ‌های نهاوند و سروآباد مشاهده شد. مادۀ خشک قابل هضم بالاترین مقدار خود (76/78 درصد) را در شوری 100 میلی‌مولار برای اکوتیپ نهاوند و کمترین مقدار (78/24 درصد) را در شوری 300 میلی‌مولار برای اکوتیپ ایلام داشت. میزان خاکستر کل در شوری 300 میلی‌مولار برای اکوتیپ پاوه به بیشترین مقدار (44/15 درصد) رسید، درحالی‌که کمترین مقدار (99/7 درصد) در شوری 100 میلی‌مولار برای اکوتیپ همدان به‌دست آمد. یه طور کلی، شوری 100 میلی‌مولار اثر مثبتی بر رشد و کیفیت علوفه داشت، درحالی­‌که شوری‌های بالاتر موجب کاهش این ویژگی‌ها شدند. در میان اکوتیپ‌ها، اکوتیپ نهاوند با بیشترین تحمل به شوری و بهترین کیفیت علوفه، عملکرد برتری نسبت به دیگر اکوتیپ‌ها داشت. بنابراین، انتخاب اکوتیپ نهاوند برای کشت در شرایط شوری می‌تواند موجب بهبود بهره‌وری و کیفیت علوفه گردد. یافته‌­های این پژوهش نشان‌دهندۀ اهمیت انتخاب اکوتیپ‌های مناسب در مدیریت تولید علوفۀ با کیفیت در مناطق شور است.