فرشید قربانی چقامارانی

آلودگی صوتی یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی شهرهای در حال توسعه است که می‌تواند سلامت عمومی، آسایش روانی و کیفیت زندگی شهروندان را تحت تأثیر قرار دهد. پارک‌های شهری به‌عنوان بخشی از زیرساخت سبز، ظرفیت بالقوه‌ای برای تضعیف نویز و ایجاد فضاهای آرام دارند؛ با این حال میزان اثرگذاری آن‌ها به ویژگی‌های کالبدی–مکانی و شرایط پیرامونی وابسته است. هدف این پژوهش، ارزیابی سطح آلودگی صوتی در پارک‌های شهری تکریت و تحلیل نقش ویژگی‌های کالبدی و محیطی پارک‌ها در کاهش نویز است. پژوهش با رویکرد ترکیبی (کمی–کیفی) انجام شد. در بخش کمی، تراز معادل فشار صوت (LAeq) در شش پارک منتخب با دستگاه صوت‌سنج کالیبره‌شده SVAN 957 طی دو فصل تابستان و زمستان و در سه بازه زمانی صبح، ظهر و عصر اندازه‌گیری شد. در بخش کیفی، ادراک 216 نفر از شهروندان نسبت به کیفیت صوتی پارک‌ها با استفاده از پرسش‌نامه استاندارد 15666ISO سنجیده شد. نتایج نشان داد میانگین سطح نویز در پارک‌های مورد مطالعه بین 2/48 تا 5/72 دسی‌بل متغیر است؛ به‌طوری‌که پارک البیئه با میانگین 2/48 dB کم‌صداترین و پارک الشهدا با 5/72 dB پرسروصداترین پارک بود. تحلیل رگرسیون چندمتغیره نشان داد فاصله از جاده اصلی، تراکم پوشش گیاهی و مساحت پارک مهم‌ترین عوامل مؤثر بر کاهش نویز هستند؛ به‌گونه‌ای که هر 10 متر افزایش فاصله از منبع ترافیکی، به‌طور متوسط با کاهش حدود 2/1 dB در تراز صوت همراه بود. همچنین همبستگی معناداری بین اندازه‌گیری‌های دستگاهی و ادراک آزار صوتی شهروندان مشاهده شد (73/0R=). در مجموع، اگرچه فضای سبز توانایی تضعیف صوت را دارد، اما بخشی از پارک‌های تکریت به دلیل مکان‌یابی نامناسب و مجاورت با شریان‌های ترافیکی از آرامش صوتی کافی برخوردار نیستند؛ بنابراین پیشنهاد می‌شود در طراحی پارک‌های جدید، حریم صوتی مناسب (حداقل 200 متر از جاده‌های اصلی) در نظر گرفته شود و از کمربندهای سبز متراکم/دیوار سبز در لبه‌های رو به ترافیک بهره گرفته شود.