فرزاد اسکندری

خدمات ترویج به سمت یک نظام تکثرگرا مبتنی بر مکانیسم‌های متنوع ارائه خدمات و همچنین منابع مختلف بودجه اعم از دولتی و خصوصی در حال تکامل هستند. با توجه به اینکه در ایران سازه ­های زمینه­ ساز برای استقرار نظام ترویج تکثرگرا وجود داشته و کنشگران متنوع و متکثری در کشور مشغول به ارائه خدمات ترویجی هستند، اما به نظر می­ رسد که به دلیل وجود برخی موانع، تاکنون نظام ترویج تکثرگرا در کشور به خوبی پیاده ­سازی نشده است. بر این اساس، هدف از پژوهش حاضر ارزیابی وضعیت موجود موانع پیش روی نظام ترویج کشاورزی تکثرگرا در ایران است. این پژوهش به لحاظ هدف، کاربردی و از نظر ماهیت پژوهش، جزء پژوهش‌های کمی می‌باشد. جامعه آماری پژوهش شامل مدیران ترویج تمامی استان‌ها، رؤسای ادارات مدیریت هماهنگی ترویج استان‌ها و رؤسای دفاتر و معاونین مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی هستند (N=227) که تعداد 155 نفر از آن­ها با روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها با استفاده از پرسشنامه محقق­ساخته انجام شد. به‌منظور تحلیل داده‌ها از تکنیک چندمتغیره مدل­ سازی معادلات ساختاری با رویکرد کوواریانس ­محور، آزمون t تک نمونه‌ای و آزمون فریدمن استفاده شد. نتایج نشان داد که تمام 11 مانع مورد بررسی شامل موانع مربوط به روش و رهیافت ‎های ترویجی، مالی، تحقیقاتی و دانشگاهی، ساختاری، مخاطبان، محتوا (مدیریت دانش)، شناختی، قانونی و سیاست‌گذاری، آموزشی-مهارتی، نهادی (کنشگران) و زیرساختی-لجستیکی، از نظر شدت، بالای سطح متوسط قرار داشتند. همچنین، وضعیت کل موانع پیاده‌سازی نظام ترویج کشاورزی تکثرگرا در ایران نیز بالای سطح متوسط ارزیابی شد. همچنین به استناد نتایج در بستر موجود و در شرایطی که نظام نوین ترویج کشاورزی در کشور حاکم است و در میان موانع بررسی شده، موانع مالی برای برنامه‌های ترویجی نسبت به سایر موانع در وضعیت نامناسب‌تری قرار داشتند.