ابراهیم بدخشان

احساسات و عواطف از مهمترین جنبه‌ها و ابعاد وجود انسان هستند و نقش مهمی در زندگی و روابط اجتماعی او ایفا می‌کنند. تحقیقات گسترده‌ای که در چارچوب زبان‌شناسی شناختی دربارۀ عواطف صورت گرفته نشان می‌دهد که در زبان‌های مختلف غالبا از استعاره برای بیان و بازنمایی احساسات و عواطف استفاده می‌شود. با توجه به خلأ مطالعاتی که در زمینۀ بحث استعاره‌های عواطف در زبان کُردی وجود دارد، هدف پژوهش حاضر این است که استعاره‌های مربوط به احساس شادی، غم و خشم را در گویش سورانی بررسی نماید تا نحوۀ مفهوم‌سازی استعاریِ این احساسات را در این زبان مشخص نموده و نتایج آن را با یافته‌های Kövecses, (2000)بسنجد. پژوهش حاضر به روش توصیفی و تحلیلی در چارچوب کلی زبان‌شناسی شناختی و به‌طور مشخص براساس نظریۀ استعارۀ مفهومی (Lakoff & Johnson, 1980 ؛ Lakoff, 1993)‌ انجام می‌گیرد. داده‌های پژوهش از گفتار روزمرۀ گویشوران کردی سورانی و همچنین سه کتاب‌ منتشرشده به گویش کردی سورانی شامل ئیواره‌ی پروانه (غروب پروانه) اثر بختیار علی (2007)، کوشکی بالنده غه‌مگینه‌کان (قصر پرندگان غمگین) اثر بختیار علی (2019) و ژانی گه‌ل (درد جامعه) اثر ابراهیم احمد (1998) جمع‌آوری شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که گویشوران سورانی از استعاره‌های مفهومی متنوعی برای بیان عواطف خشم، شادی و غم استفاده می‌کنند که بعضی از آنها جنبۀ جهانی دارند و بعضی مختص به فرهنگ حاکم بر جامعۀ کُردزبان هستند. از جملۀ مهمترین استعاره‌ها می‌توان به این موارد اشاره کرد: فرد خشمگین حیوان هار است،؛ خشم، جنون/دیوانگی است؛ خشم آتش است؛ خشم مایعی داغ در ظرف است؛ خشم پرواز کردن است؛ خشم تسخیر شدن (توسط شیطان) است؛ شادی بالا است؛ شادی نور است؛ شادی عروسی است؛ شادی فرزنددار شدن است؛ شادی کسب مال است؛ شادی رفتار حیوانی است؛ شادی سرخی است؛ شادی دیدن خدا است؛ غم، آتش است؛ غم سکون است؛ غم سرما است؛ غم مرگ عزیزان است؛ غم مایعی داغ در ظرف است؛ غم گِل بر سر شدن است؛ غم خفت و خواری است.