بهروز حریقی

گوجه‌فرنگی (Solanum lycopersicum L.) به عنوان یکی از محصولات مهم کشاورزی در سطح جهانی، تحت تأثیر عوامل زنده خسارت‌زای مختلفی از جمله نماتدهای ریشه گرهی (Meloidogyne spp.) قرار دارد که به کاهش عملکرد و خسارات مالی قابل توجهی منجر می‌شوند. این تحقیق به بررسی تاثیر سه سویه از باکتری‌های اندوفیت تحت نام‌های Bacillus zhangzhouensis strain 690، Bacillus pumilus strain 469 و Bacillus wiedmannii strain 945 به صورت جداگانه و در تلفیق با گوگرد مایع سه کاره شرکت راسکود با هدف مدیریت Meloidogyne javanica در گوجه فرنگی و بهبود عملکرد و سلامت اکوسیستم‌های کشاورزی تحت شرایط آزمایشگاه و گلخانه پرداخته شد. نتایج نشان داد که استفاده از سویه‌های اندوفیت باکتری Bacillus و گوگرد در شرایط آزمایشگاهی منجر به کاهش تفریخ نماتد و جمعیت لاروهای سن دو (J2) نماتد شده است. افزودن گوگرد به دو باکتری اندوفیت Bacillus pumilus strain 469 و Bacillus zhangzhouensis strain 690 فعالیت ضدنماتدی آن‌ها را افزایش داد به طوری که بیش‌ترین فعالیت ضدنماتدی پس از هشت روز تحت تاثیر Bacillus pumilus strain 469 همراه با گوگرد (Sulfur+B469) در جلوگیری از تفریخ تخم نماتد و مرگ و میر جمعیت لاروهای سن دو نماتد پس از 72 ساعت، نسبت به تیمار شاهد مشاهده شد. در بررسی‌های گلخانه‌ای تمام شاخص‌های بیماری‌زایی ناشی از نماتد ریشه گرهی به طور معنی داری کاهش یافت. بر این اساس دو تیمار Bacillus pumilus strain 469 همراه با گوگرد (Sulfur+B469) و تیمار گوگرد (Sulfur) نسبت به سایر تیمارها بیش‌ترین تاثیر را بر کاهش تعداد تخم و لارو در ریشه و جمعیت نهایی لاروهای سن دو در 100 گرم خاک داشتند. به علاوه، شاخص گال در تمامی تیمارها نسبت به شاهد آلوده کاهش یافت. سه تیمار Bacillus wiedmannii strain 945، Bacillus zhangzhouensis strain 690 + گوگرد و Bacillus wiedmannii strain 945 + گوگرد تاثیر بهتری بر کاهش تعداد توده تخم نماتد در ریشه را داشتند. کمترین نرخ تولید مثل در تیمار گوگرد (Sulfur) مشاهده شد. بررسی شاخص‌های رشدی گوجه فرنگی در این پژوهش نشان داد که طول ریشه در تمام تیمارها نسبت به شاهد افزایش یافته است. وزن تر و خشک اندام‌های هوایی در تیمارهایی که گوگرد حضور داشت افزایش معنی‌داری یافت.