در دنیای امروز، نانو مواد ساختهشده بهدست انسان در بسیاری از محصولات روزمره، از کرمهای ضدآفتاب و مواد آرایشی گرفته تا داروها، کودهای کشاورزی و فیلترهای تصفیه آب حضور دارند. این ذرات بسیار ریز، بهدلیل ویژگی های خاصشان، در صنعت و فناوری کاربردهای فراوانی پیدا کردهاند. اما پرسش مهم این است: وقتی این نانو ذرات وارد طبیعت میشوند، بهویژه به دریاها، رودخانهها و تالابها، چه تأثیری بر موجودات زنده آن محیطها دارند؟ و آیا ممکن است این اثرات از طریق زنجیره غذایی به انسان هم برسد؟ در این طرح پژوهشی بین المللی، آزمایشهایی طراحی شد تا تأثیر نانو ذرات مختلف (همچون نقره، اکسید روی، دیاکسید تیتانیوم، سیلیس و نانوذرات کربنی) بر موجوداتی شامل جلبکهای دریایی، سختپوستانی مثل آرتمیا و دافنی، و ماهیهای کوچکی مثل ماهی دانیو گورخری و ماهی گوپی به عنوان نمایندگانی از بومسازگانهای آبی بررسی شد. در این طرح نهتنها اثرات هر نانو ذره بهتنهایی بررسی شد، بلکه ترکیب آنها با یکدیگر نیز مورد آزمایش قرار گرفت؛ چرا که در دنیای واقعی، این ذرات معمولا بهصورت ترکیبی وارد محیط میشوند؛ بنابراین هدف این بود که مشخص شود آیا ترکیبی از نانو ذرات باعث تشدید اثرات سمی آن ها میشود و یا ممکن است برخی ترکیبها اثرات یکدیگر را خنثی کنند. نتایج نشان داد که برخی نانو ذرات مثل نقره حتی در مقدار کم میتوانند برای موجودات آبزی بسیار خطرناک باشند. حضور همزمان و ترکیبی نانو ذرات در بسیاری از موارد اثرات آن ها را شدیدتر کرد و موجب کاهش رشد، اختلال در تولیدمثل و افزایش مرگومیر شد. همچنین، در آزمایشهای چندنسلی مشخص شد که نسلهای بعدی این موجودات نیز تحت تأثیر قرار میگیرند، و مشکلاتی همچون کاهش تعداد نوزادان و تأخیر در بلوغ جنسی در آنها دیده شد. دستاورد اصلی این طرح بین المللی آن بود که نشان داد نانو ذرات صنعتی، با وجود کاربردهای فراوانی که دارند، در صورت استفاده نادرست و کنترل نشده میتوانند به عنوان تهدیدی جدی برای سلامت بومسازگانهای آبی و زنجیره غذایی باشند. این یافتهها میتوانند به سیاستگذاران، صنایع تولیدی، و نهادهای محیط زیستی کمک کنند تا در استفاده از نانو ذرات دقت بیشتری داشته باشند و مقررات مؤثرتری برای کنترل آنها تدوین کنند.
