سیروان بابائی

برای ارزیابی اثر تنش خشکی بر شاخص‌های تنژیدن بذر و رشد گیاهچه در اکوتیپ‌های مختلف یونجه‌‌باغی (Securigera varia L.) آزمایشی به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح به‌طور کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. بذر 10 اکوتیپ بومی این گونه از مناطق همدان، نهاوند، پاوه، سمنان، سنندج، سروآباد، سقز، کرمانشاه، ایلام و مریوان جمع‌آوری شدند. سپس تنش خشکی با بهره‌گیری از محلول PEG 6000 در سطوح صفر (شاهد)، 2-، 4-، 6- و 8- بار، درون پتری‌دیش اعمال شد. پس از 14 روز، شاخص‌های تنژیدن و رشد گیاهچه اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد با افزایش شدت تنش خشکی از صفر (شاهد) تا 8- بار، شاخص‌های تنژیدن و رشد گیاهچه به‌طور معنی‌داری کاهش یافت. در اکوتیپ مریوان، درصد تنژیدن از 100% در تیمار شاهد به 67/37% و سرعت تنژیدن از 29/5 به 73/0 در سطح تنش 8- بار، کاهش یافت. با افزایش سطح تنش، میانگین تنژیدن روزانه و سرعت تنژیدن روزانه کاهش یافت ولی میانگین زمان تنژیدن و ضریب سرعت تنژیدن افزایش یافت. همچنین طول ریشه‌چه و ساقه‌چه، وزن خشک گیاهچه و شاخص بنیه بذر در تمام اکوتیپ‌ها کاهش یافت و ضریب آلومتریک، به‌ویژه در اکوتیپ‌هایی مانند سنندج، مریوان و سقز نیز کاهش معنی‌داری نشان داد. در مجموع، تنش خشکی با تأثیر بر فرآیندهای فیزیولوژیکی و کاهش کارایی جذب آب، موجب افت یکنواختی و بنیه بذر شد. براساس واکاوی خوشه‌بندی سلسله‌مراتبی، اکوتیپ‌‌های نهاوند و سمنان، در بیشتر سطوح خشکی عملکرد بالایی داشتند و در گروه مقاوم قرار گرفتند و می‌توانند در برنامه‌های به‌‌نژادی و کشت در شرایط کم‌آبی، مورد بهره‌برداری قرار گیرند.