رشد شتابان جمعیت شهری از یکسو و افزایش مداوم قیمت زمین از سوی دیگر، الگوی سکونت در شهرها را از خانههای حیاطدار و کمتراکم به سمت ساختمانهای بلندمرتبه و مجتمعهای مسکونی پرتراکم سوق داده است. استقرار ساکنان در چنین محیطهایی، بهویژه در صورت فقدان طراحی مناسب فضاهای عمومی و نیمهعمومی، میتواند پیامدهای نامطلوبی بر سلامت فردی و حیات اجتماعی کاربران بر جای گذارد. در این میان، کودکان بهعنوان آسیبپذیرترین گروه اجتماعی، بیش از سایر اقشار جامعه تحت تأثیر تغییرات کالبدی و اجتماعی محیطهای سکونتی قرار میگیرند. کاهش فرصتهای تعامل اجتماعی، فقدان فضاهای ایمن و خوانا، کمبود تسهیلات و خدمات متناسب با نیازهای کودکمحور و محدودیتهای دسترسی، از جمله چالشهایی است که در بسیاری از مجتمعهای مسکونی معاصر مشاهده میشود. این وضعیت، ناشی از غلبه رویکردهای صرفاً اقتصادی و کمتوجهی به ارزشهای اجتماعی، فرهنگی و تربیتی نهفته در فضاهای عمومی و در نهایت تضعیف حیات جمعی در این محیطهاست. بر همین اساس، هدف کلی پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل مؤلفههایی است که بیشترین تأثیر را در ایجاد و ارتقای اجتماعپذیری کودکان در فضاهای عمومی مجتمعهای مسکونی دارند. در راستای این هدف، سؤال اصلی پژوهش به این صورت طرح میشود: مؤلفههای تأثیرگذار در ایجاد و ارتقای اجتماعپذیری کودکان در فضاهای عمومی مجتمعهای مسکونی کداماند؟؛ این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش، آمیخته (کیفی–کمی) و از نوع توصیفی–تحلیلی و میدانی است. در فرآیند گردآوری دادهها، از روشهای بررسی اسنادی و کار میدانی، با تأکید بر مشاهده غیرمداخلهای استفاده شده است. روش تحقیق بهگونهای طراحی شده که در گام نخست، دادههای کمی از طریق پرسشنامه محققساخته گردآوری و با بهرهگیری از روش مدلسازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) تحلیل گردیده است. در گام دوم و بهمنظور افزایش اعتبار نتایج حاصل از پرسشنامهها، دادههای کیفی از طریق مشاهده نظاممند میدانی گردآوری و بهعنوان ابزار اعتباربخشی مورد استفاده قرار گرفتهاند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که مجموعهای از مؤلفههای کالبدی و محیطی شامل امنیت و ایمنی، تسهیلات و خدمات، انعطافپذیری فضایی، دسترسی و ارتباطات فضایی، و پتانسیلهای کالبدی فضاهای عمومی، نقش معناداری در ارتقای سطح اجتماعپذیری کودکان در مجتمعهای مسکونی ایفا میکنند. توجه آگاهانه به این مؤلفهها میتواند زمینهساز شکلگیری تعاملات اجتماعی، افزایش حضورپذیری و بهبود کیفیت زندگی کودکان در محیطهای مسکونی پرتراکم باشد.
