با رشد فزاینده دغدغههای زیستمحیطی، اجتماعی و اقتصادی در سطح جهانی، گزارشگری پایداری به عنوان ابزاری کلیدی برای پاسخگویی شرکتها به ذینفعان داخلی و خارجی مطرح شده است. با این حال، نبود چارچوب استاندارد الزامآور در ایران باعث ایجاد گسست میان انتظارات جامعه و عملکرد واقعی شرکتها در حوزه پایداری شده است. هدف این پژوهش، شناسایی عوامل کلیدی و تحلیل نقش نهادهای مؤثر در فرآیند تدوین، نظارت و تأمین هزینههای گزارشگری پایداری با رویکردی ترکیبی (کیفی- کمی) است. در بخش کیفی، با انجام 20 مصاحبه نیمهساختاریافته با خبرگان حوزه پایداری و تحلیل آنها با روش تحلیل تم، سه محور اصلی استخراج شد: ساختار بهینه کمیته تدوین استاندارد، نهادهای ناظر مناسب و بازیگران مسئول در تأمین مالی پایداری. در بخش کمی نیز با توزیع پرسشنامه بین 123 متخصص و تحلیل دادهها با استفاده از آزمونهای آماری تی، تحلیل واریانس و آزمون اجماع، یافتهها اعتبارسنجی شد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که موفقیت استانداردگذاری در ایران مستلزم مشارکت هماهنگ نهادهای حاکمیتی (نظیر سازمان حسابرسی، مجلس و وزارتخانهها) و نهادهای غیردولتی (نظیر سازمانهای مردمنهاد، اتحادیهها و متخصصان بینرشتهای) است. همچنین یافتهها نشان داد که اجماع قابل توجهی میان ذینفعان در خصوص ضرورت شکلگیری ساختاری چندبُعدی برای تدوین و نظارت وجود دارد. در زمینه تأمین مالی، گرایش عمده بر آن است که شرکتها و سهامداران نقش اصلی را بر عهده بگیرند، اما حمایتهای دولتی از طریق مشوقهای مالیاتی و سیاستهای تشویقی نیز ضروری تلقی میشود. این مطالعه میتواند به عنوان گامی مؤثر در جهت طراحی یک نظام استانداردگذاری بومی، کارآمد و مشارکتمحور در حوزه پایداری شرکتی مورد استفاده قرار گیرد.
