محمد رحمان رحیمی

هدف: بهینه‌سازی استراتژی‌های تغذیه‌ای برای ارتقای عملکرد ورزشی، از موضوعات کلیدی در فیزیولوژی ورزشی است. پژوهش حاضر با هدف فراتحلیل تأثیر مصرف همزمان گلوکز–فروکتوز در مقایسه با مصرف گلوکز تنها بر شاخص‌های متابولیک (نسبت تبادل تنفسی، لاکتات، زمان رسیدن تا خستگی، توان خروجی) و عملکردی در ورزشکاران انجام شد. روش‌شناسی: جامعه آماری این پژوهش شامل تمام پژوهش‌های صورت گرفته از پایگاه‌های اطلاعتی PubMed، Scopus، Web of Science،Google scholar وLibrary Cochrane می‌باشد. این مطالعه به روش سیستماتیک و فراتحلیل بر روی 40 مقاله منتخب (از میان 6020 پیشینه پژوهشی) انجام گرفت. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار CMA3 تحلیل شدند و اندازه اثر بر حسب اختلاف استاندارد میانگین (SMD) در سطح معناداری 05/0P< گزارش گردید. شاخص‌های مورد بررسی شامل نسبت تبادل تنفسی (RER)، غلظت لاکتات خون، زمان تا رسیدن به خستگی (TTE) و توان خروجی (PO) بود. یافته‌ها: نتایج متاآنالیز نشان داد که مصرف ترکیب گلوکز-فروکتوز به‌طور معناداری نسبت تبادل تنفسی را افزایش می‌دهد (SMD = 0.430،P = 0.024) و غلظت لاکتات خون را بالا می‌برد (SMD = 0.303، P < 0.001)، که بیانگر اکسیداسیون بیشتر کربوهیدرات و تغییر در مسیرهای متابولیکی است. در مقابل، مصرف گلوکز به‌تنهایی تأثیر معناداری بر RER نداشت (P = 0.126)، هرچند لاکتات را افزایش داد (SMD = 0.248، P = 0.002). مصرف فروکتوز به‌تنهایی نیز عمدتاً تأثیر غیرمعناداری بر RER داشت (P =0.621). اما لاکتات را به‌طور معنادار افزایش داد (SMD = 0.438، P = 0.005). علی‌رغم تغییرات فیزیولوژیکی مشاهده‌شده، همچنین گلوکز تنها بر توان خروجی نداشت (P=0.108). ترکیب گلوکز-فروکتوز تأثیر معناداری بر زمان تا خستگی (P = 0.296) و توان خروجی (P = 0.108) نشان نداد، در حالی که گلوکز به‌تنهایی زمان تا خستگی را به‌طور معنادار بهبود بخشید (SMD = 0.404، P = 0.022). به‌طور کلی، ترکیب گلوکز-فروکتوز مزایای متابولیکی در RER، Lactate ایجاد می‌کند، اما این مزایا به بهبود عملکردی در شاخص‌های نسبت تبادل تنفسی و توان خروج معنادار منجر نمی‌شود. این عدم همخوانی احتمالاً ناشی از عوامل غیرمتابولیکی مانند خستگی مرکزی، اسیدوز ناشی از تجمع لاکتات، یا محدودیت‌های جذب روده‌ای است که مزایای متابولیکی بر عملکرد را خنثی می‌کنند. برخی تحلیل‌ها شواهدی از بایاس انتشار داشتند که احتیاط در تفسیر را ضروری می‌سازد. نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش تأیید می‌کند که جایگزینی ترکیب گلوکز-فروکتوز نسبت به گلوکز، اکسیداسیون کربوهیدرات‌های خارجی را بهبود بخشیده. با این حال، به دلیل عدم تأثیر ترکیب گلوکز-فروکتوز بر زمان تا خستگی و توان خروجی به نظر می‌رسد مزایای عملکردی این ترکیب بیشتر در فعالیت‌هایی که نیازمند حفظ توان بالا هستند (مانند تایم‌تریل‌ها) مشهود است تا فعالیت‌های وامانده‌ساز.