بررسی روابط دیپلماتیک ایران و عربستان سعودی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ نشاندهنده دورهای پرتنش در تعاملات این دو کشور است. رهبران عرب منطقه، به ویژه در کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند بحرین، کویت، امارات متحده عربی و سایر شرکای عربستان، نگاهی محافظهکارانه به تحولات منطقهای داشتند که میتوان آن را در قالب «رئالیسم تدافعی» تفسیر کرد. با وجود اختلافات عمیق به ویژه میان عربستان و ایران که ناشی از شعارهای صدور انقلاب ایران و گسترش نفوذ جمهوری اسلامی در منطقه بود، رهبران عرب تلاش کردند که از ورود به چالشهای جدی با ایران خودداری کنند. حضور ایران در سوریه، جنوب لبنان و میان شیعیان عراق و عربستان سعودی نگرانیهایی جدی را در میان کشورهای عرب منطقه ایجاد کرد، اما این اختلافات هرگز به قطع کامل روابط منجر نشد. از سال ۲۰۱۵ و با به قدرت رسیدن محمد بن سلمان به عنوان ولیعهد عربستان و تأثیرپذیری او از محمد بن زاید، رهبر امارات متحده عربی، سیاست خارجی عربستان سعودی بهطور چشمگیری تغییر کرد. این تغییرات نشاندهنده حرکت از «رئالیسم تدافعی» به «رئالیسم تهاجمی» بود و منجر به ایجاد ائتلافهایی جدید در منطقه علیه ایران و حتی قطر شد. کشورهای عربی مانند عربستان، امارات و بحرین سیاستهای تهاجمیتری نسبت به ایران اتخاذ کردند و این تنشها در قالب جنگهای نیابتی و درگیریهای منطقهای بروز پیدا کرد. در یمن، عربستان با تشکیل ائتلافی علیه حوثیها وارد جنگ شد و برخلاف ایران که از دولت بشار اسد در سوریه حمایت میکرد، از معارضان سوری پشتیبانی کرد. در لبنان نیز، عربستان تلاش کرد با تضعیف حزبالله لبنان و دخالتهای گسترده، نفوذ ایران را کاهش دهد. در عراق نیز، عربستان سعودی و سایر کشورهای عربی تلاش کردند تا از گسترش روابط ایران و عراق ممانعت کنند و حتی بحث پانعربیسم را برای تحریک جمعیت شیعه عراق به راه انداختند. تمامی این تحولات نشان از تغییر نگرش عربستان و کشورهای عربی همپیمانش از رویکردی تدافعی به تهاجمی داشت که در نهایت منجر به افزایش بحرانها و تنشها در منطقه شد. در سال ۱۳۹۴، حمله به سفارت عربستان سعودی در تهران نقطه عطفی در این روابط بود که به قطع کامل روابط دیپلماتیک میان دو کشور منجر شد. این قطع روابط باعث تشدید جنگ رسانهای و افزایش جنگهای نیابتی در منطقه شد و تنشها میان ایران و عربستان را به بالاترین سطح خود رساند. نقش ترکیه نیز به عنوان یک بازیگر جدید در این معادله منطقهای برجسته شده است. ترکیه با قرار گرفتن در جبهه مقابل عربستان، امارات و بحرین و همکاری با قطر، موجب پیچیدگی بیشتر در تعاملات منطقهای شد. تمامی این عوامل نشان میدهد که تغییر سیاست خارجی عربستان سعودی از رویکرد تدافعی به تهاجمی، باعث افزایش تنشها و تشدید بحرانها در روابط ایران و عربستان و منطقه شده است.
