بابک سوری

آلودگی هوا به‌ویژه غلظت ذرات معلق (PM2.5 و PM10) یکی از مهم‌ترین معضلات زیست‌محیطی در مناطق صنعتی و شهری محسوب می‌شود که اثرات مستقیم و غیرمستقیم بر سلامت انسان، کیفیت زندگی و پایداری محیط‌زیست دارد. فعالیت واحدهای صنعتی، به‌ویژه نیروگاه‌های حرارتی و گازی، از منابع بالقوه تولید ذرات معلق محسوب می‌شوند. در این راستا، نیروگاه گازی اسلام‌آباد غرب به‌عنوان یکی از منابع ثابت آلاینده در منطقه، نیازمند بررسی دقیق میزان انتشار و الگوی پراکندگی ذرات معلق در محیط اطراف است. پژوهش حاضر با هدف بررسی و پهنه‌بندی غلظت آلاینده‌های ذرات معلق (PM2.5 و PM10) در محدوده اطراف نیروگاه گازی اسلام‌آباد غرب انجام شد. نمونه‌برداری میدانی به روش قرائت مستقیم بادستگاه پرتابل طی یک دوره یک ساله در هرفصلی یک بار و در20 ایستگاه‌ در چهار جهت اصلی اطراف نیروگاه تا شعاع 500 متری برای ذرات معلقPM2.5 و PM10 انجام گرفت، به منظور دستیابی به این هدف اندازه‌گیری‌ها در فواصل 50، 100، 200، 300، 500 متری با استفاده از دستگاه قرائت مستقیم به روش جرم نوری صورت پذیرفت و داده‌ها پس از آماده‌سازی در محیط اکسل با فرمت ESV،در سامانه اطلاعات جغرافیایی (Arc‌GIS) فراخوانی شد. برای درونیابی و ترسیم نقشه‌های پهنه‌بندی هرفصل، روش میانگین وزنی معکوس (IDW) به‌کار گرفته شد و تحلیل‌های آماری تکمیلی با استفاده از نرم‌افزار R انجام شده است. داده‌های مربوط به بازه زمانی 1400 تا 1403 مربوط به گازهای خروجی دودکش (CO، CO2، NO، NO2 و SO2) وگازها و ذرات معلق محیط داخلی که درنیروگاه ثبت گردیده بود نیز استخراج شدو برای تحلیل آماری و مقایسه با استانداردهای هوا استفاده گردید. برای ارزیابی کیفیت هوای اطراف نیروگاه از شاخص AQI استفاده گردید. نتایج نشان داد که غلظت ذرات معلق در محدوده نزدیک به نیروگاه بالاتر بوده و با افزایش فاصله کاهش می یابد. بیشترین میانگین غلظت PM2.5 و PM10 در فصل پاییز ثبت شد، کمترین مقادیر در فصل بهار به‌دست آمد؛ به گونه ای که میانگین غلظت PM2.5 (10 µg/m3)کمتر از حد مجاز 24 ساعته قرار گرفت. همچنین میانگین غلظت PM10 در پاییز (44 µg/m³) و تابستان از حد مجاز 50 µg/m³ فراتر نرفته است. نتایج آزمون آماری ANOVA اختلاف معنادار غلظت هر دو آلاینده را تأیید کرد (p < 0.05) و بیشترین تفاوت بین پاییز و سایر فصول مشاهده شد. نتایج نشان داد که شاخص کیفیت هوا در اغلب فصول در محدوده خوب تا متوسط قرار دارد. همچنین، در زمستان های 1401 و 1402، غلظت SO2 خروجی از دودکش به طور محسوسی افزایش داشته که علت اصلی آن مصرف سوخت گازوئیل در این بازه ها بوده است این یافته، نتایج تحقیق حاضر را در خصوص نقش نوع سوخت مصرفی بر تغییرات آلاینده‌ها تقویت می‌کند. بر اساس پهنه بندی ها، بیشترین غلظت ذرات معلق در جهت شرق نیروگاه مشاهده شد این وضعیت را می‌توان به چند عامل نسبت داد: جهت باد غالب منطقه که عمدتاً از غرب به شرق میوزد، فعالیتهای جانبی منطقه مانند ترافیک و کشاورزی سایر صنایع همجوار به افزایش آلاینده های محلی کمک کرده اند.