بختیار محمدی

شرایط جوی بر بسیاری از فعالیت‌های انسانی تاثیرگذار است. علاوه بر این اغلب پدیده‌های محیطی به طور مستقیم و غیرمستقیم تحت تاثیر اقلیم و متغیرهای جوی هستند. این پژوهش با هدف ارزیابی تاثیر نوسانات فصلی متغیرهای هواشناسی بر غلظت آلاینده‌های جوی در شهر سنندج انجام شد. ابتدا داده‌های روزانه آلاینده‌های جوی CO، NO، NO2، SO2، O3، NOX، PM2.5 و PM10 طی دوره زمانی 1/1/1390 تا 10/6/1395تهیه گردید. برای همین دوره زمانی، پایگاه داده‌ای از متغیرهای هواشناسی متوسط، کمینه و بیشینه دما، فشار ایستگاه، سمت و سرعت باد، ساعات آفتابی، رطوبت نسبی، دید افقی و بارش نیز فراهم شد. علاوه بر داده‌های یاد شده از متغیرهای فشار تراز دریا، ارتفاع ژئوپتانسیل، دمای هوا و میزان حرکات قائم جو برای ترسیم نقشه‌های سینوپتیک در تبیین غلظت بالای آلاینده‌ها استفاده شد. در ابتدا برای بررسی رفتار زمانی آلاینده‌های جوی، میانگین بلندمدت و ضریب تغییرپذیری روزانه آنها محاسبه شد. نتایج نشان داد که با تغییرات فصول، تغییرات آشکاری در غلظت آلاینده‌های جوی بوجود می‌آید. با این حال از نظر غلظت، آلاینده‌ها شرایط مشابهی را در طول سال ندارند. به عبارت دیگر برخی از آنها در دوره گرم سال از غلظت بیشتری برخوردارند و برخی نیز در دوره سرد سال غلظت بالایی را تجربه می‌کنند. همچنین در بخش دیگری از پژوهش با ا استفاده از روشهای پیرسون و اسپیرمن، همبستگی آلاینده‌های جوی و متغیرهای هواشناسی در سطح اطمینان 99 و 95درصد سنجش شد. نتایج این بخش نشان داد که همبستگی مثبت و معنی‌داری بین غلظت آلاینده‌های جوی و برخی از متغیرهای هواشناسی وجود دارد. به عنوان مثال بین اغلب آلاینده‌های جوی و دما همبستگی مثبت معنی‌داری وجود دارد مثلا آلاینده CO اما همین آلاینده با رطوبت و جهت باد همبستگی منفی معنی‌داری را نشان می‌دهد. از سوی دیگر هیچ همبستگی بین برخی آلاینده‌ها و متغیرهای هواشناسی دیده نشد. به عنوان مثال بین آلاینده SO2 و سمت و سرعت باد همبستگی مثبت یا منفی معنی‌دار دیده نشد. و همچنین بین آلاینده O3 و دما، دمای حداقل و حداکثر، رطوبت و دید افقی همبستگی مثبت و منفی معناداری مشاهده نشد. در ادامه بیشینه هر کدام از آلاینده‌های جوی در طول دوره مورد مطالعه شناسایی شد. تحلیل سینوپتیک روزهای دارای بیشینه آلودگی، نشان داد که در بیشتر موارد شرایط پرفشار در زمان آنها حاکم بوده است. با این حال روزهایی که ذرات معلق PM10 و PM2.5 دارای بالاترین مقدار غلظت بودند شرایط نسبتاً کم فشاری بر روی بخش‌هایی از عراق و شمال عربستان دیده شده است. نتایج دیگر پژوهش در بخش سینوپتیک نشان داد که در روزهای دارای آلودگی دمای هوا در بیشتر موارد پایین بوده است. همچنین در بررسی حرکات قائم جو بر روی منطقه نشان داد که حرکات قائم جو بر روی منطقه بسیار ضعیف بوده است و مقادیر مثبت اومگا گویای پایداری هوا در روزهای با غلظت بالای آلاینده‌ها هستند. نیمرخ اومگا نشان داد که در آلاینده‌های (CO-NO-PM10) هوا از سطح زمین تا ترازهای بالا پایدار بوده در حالی که در آلاینده‌های (SO2-PM2.5-O3-NOX NO2) ناپایداری هوا در ترازهای پایین و پایداری در ترازهای فوقانی دیده شد. دیگر نتایج در بخش سینوپتیک نشان داد که ضخامت جو بر روی منطقه بیانگر پایداری هوا در اغلب مواقع و ناپایداری هوا به ویژه در آلاینده‌های(PM2.5 - O3) بوده است.