بختیار محمدی

تاثیر اقلیم بر بسیاری از فعالیت های انسانی آشکار است. صنعت گردشگری از جمله فعالیت هایی است که وابستگی زیادی به شرایط جوی و اقلیمی هر مکان دارد. در این پژوهش پتانسیل گردشگری اقلیمی در استان اربیل طی دوره زمانی 01/01/1990 تا 31/12/2024 بررسی شد. هدف از انجام این پژوهش، شناسایی شرایط زیست اقلیمی استان اربیل و همچنین تهیه تقویم گردشگری اقلیمی در استان اربیل می باشد که بتوانیم زمان‌ها و مکان‌های مطلوب برای فعالیت‌های گردشگری را به‌صورت دقیق و شفاف معرفی کنیم. در این پژوهش از داده های جوی موثر در شرایط زیست اقلیمی برای ایستگاه‌های همدید استان اربیل استفاده می شود. سپس از شاخص‌های زیست اقلیمی(PET,PMV,SET) برای تعیین وضعیت تنش حرارتی استان اربیل بهره گرفتیم. پس از مشخص کردن شرایط زیست اقلیمی هر ایستگاه به صورت جداگانه، به کمک روش‌های درونیابی، نقشه‌های زیست اقلیمی در مقیاس زمانی ماهانه و سالانه تهیه شد. در نهایت توزیع زمانی و مکانی هر کدام از شرایط زیست اقلیمی در گستره استان اربیل تحلیل گردید. برای آگاهی از وضعیت زیست اقلیمی استان اربیل برای هر کدام از ایستگاه های مورد مطالعه براساس بهترین شاخص زیست اقلیمی، تقویم های گردشگری اقلیمی براساس فراوانی رخداد آنها تهیه شد، زیرا برنامه‌ریزی سفر و سیاست‌گذاری گردشگری نیازمند الگوهای قابل اتکا و تکرارپذیر در مقیاس ماه است. برای دستیابی به این هدف، نتایج سه شاخص PET، PMV و SET در سه سطح: (1) الگوی مکانی–زمانی بر پایه نقشه‌های میانگین ماهانه و سالانه (13 نقشه برای هر شاخص)، (2) تحلیل زمانی در مقیاس ایستگاهی بر پایه فراوانی سالانه طبقات زیست‌اقلیمی و آزمون‌های روند (من–کندال و شیب سن) و (3) جمع‌بندی مقایسه‌ای به‌منظور استخراج تقویم اقلیم‌گردشگری پیشنهادی برای پهنه‌های دشت و کوهستان ارائه می‌شود. در نهایت شاخص‌های زیست‌اقلیمی نشان دادند بیشتر بخش های استان اربیل در دو بازه زمانی بهار و پاییز دارای آسایش حرارتی هستند. به عبارت دیگر در این ماه‌ها، شرایط برای گردش شهری، بازدید از بافت تاریخی، بازارگردی و فعالیت‌های پیاده‌محور در فضاهای باز شهری مطلوب است و می‌توان برنامه‌های رویدادی بزرگ‌تری را برنامه‌ریزی کرد. در مقابل، تابستان استان اربیل بویژه مناطق کم ارتفاع آن با افزایش بار حرارتی و قرارگیری شاخص‌ها در طبقات تنش گرمایی وضعیت نامطلوب اقلیمی را ایجاد کرده است. این وضعیت اگرچه به معنای توقف گردشگری نیست، اما به معنای تغییر ماهیت گردشگری از «فضای باز روزانه» به «فضای بسته و شبانه» خواهد بود.