عباس خسروی

امامت و رهبری از مهم‌ترین مسائل سرنوشت ساز تاریخ اسلام است که از سوی علمای اهل سنت نیز مورد توجه قرار گرفته است. در میان اهل سنت بریلویه نگاه ویژه‌ای به موضوع امامت دارند؛ چراکه برای امامان دوازده‌گانه شیعه قائل به خلافت و ولایت باطنی هستند. بریلویه معتقدند خلافت و جانشینی پس از پیامبر اسلام9بر دو قسم است: ظاهری و باطنی. خلافت ظاهری انتخابی بوده و انتخاب امام را بر عهدۀ مردم می‌دانند که با حکومت شیخین شروع‌شده، پس از عمر و عثمان، علی7جانشین آن حضرت است. بریلویه با استناد به آیات، روایات، اجماع و افضلیت، دلایلی بر خلافت ظاهری بیان کرده‌اند که مورد نقد این رساله قرار می‌گیرد. از نگاه آنان خلافت باطنی انتصابی است که از علی7شروع‌شده تا امام مهدی7. بریلویه با استناد به حدیث غدیر معتقدند که علی7 به‌عنوان اولین امام و خلیفۀ باطنی است و آن حضرت نه‌تنها دارای مقام ولایت هستند؛ بلکه وارث حکمت، قطبیت و علم رسول خدا9می‌باشند. بعدازآن حضرت، این مقامات به اهل‌بیت و امامان پس از ایشان تا امام مهدی7 رسیده است. از دیدگاه بریلویه، شیوه تعیین امامت و خلافت باطنی، انتصابی است و مردم در تعیین امام و خلیفۀ باطنی نقشی ندارند و انتخاب ایشان از سوی خداوند متعال است. از نگاه آنان امامت باطنی دارای همان جایگاهی است که شیعه برای امامان خود قائل است و معتقدند که امام باطنی باید دارای این شاخصه‌ها باشد: عالم بودن، علم غیب، افضلیت، شجاعت، کرامت، تصرف و غوثیت . امام مهدی7 در نگاه بریلویه دارای جایگاه ویژه‌ای است و آن امام را به عنوان آخرین امام و خلیفۀ ظاهری و باطنی می‌دانند و معتقدند که آن حضرت هم خاتم ولایت خواهد بود و هم آخرین امام و خلیفه برای امت. لذا آن حضرت را به عنوان آخرین ولی خدا و اولی الامر دانسته‌اند.امام مهدی7 در نگاه بریلویه دارای جایگاه ویژه‌ای است و آن امام را به عنوان آخرین امام و خلیفۀ ظاهری و باطنی می‌دانند و معتقدند که آن حضرت هم خاتم ولایت خواهد بود و هم آخرین امام و خلیفه برای امت. لذا آن حضرت را به عنوان آخرین ولی خدا و اولی الامر دانسته‌اند. امام مهدی7 از دیدگاه آنان، بشارت برای مظلومین جهان است که جهانی شدن و حاکمیت اسلام و صالحان توسط آن حضرت عملی خواهد شد. از دیدگاه بریلویه حضرت مهدی7مرجع تمام اولیا خواهند بود و اولیای الهی در سراسر جهان به ایشان اقتدا می‌نمایند. اما بریلویه قائل به عدم ولادت آن حضرت هستند که این قسمت از تفکر آنان مورد نقد این اثر قرار خواهد گرفت. در این اثر جایگاه امامت و رهبری در ظاهر و باطن بر اساس نگاه بریلویه و مستندات ایشان، مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته و به این نتیجه رسیده است که بریلویه در این زمینه، دارای اشتراکات فراوانی با مذهب شیعه است که تقویت این مشترکات نقش زیادی در وحدت بین مذاهب اسلامی خواهد داشت.